Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)

भीष्म उवाच क्रिया भवति केषांचिदुपांशुव्रतमुत्तमम्‌ । यो यो याचेत यत्‌ किज्चित्‌ सर्व दद्याम इत्यपि,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! कितने ही याचकोंका तो यज्ञ, गुरुदक्षिणा या कुटुम्बका भरण-पोषण आदि कार्य ही मनोरथ होता है और किन्हींका उत्तम मौनव्रतसे रहकर निर्वाह करना प्रयोजन होता है। इनमेंसे जो-जो याचक जिस किसी वस्तुकी याचना करे उन सबके लिये यही कहना चाहिये कि “हम देंगे” (किसीको निराश नहीं करना चाहिये)

bhīṣma uvāca

kriyā bhavati keṣāñcid upāṃśu-vratam uttamam |

yo yo yāceta yat kiñcit sarvaṃ dadyām ity api ||

قال بهيشما: «يا يودهيشثيرا، إنّ قومًا تكون غايتهم الأعمالُ الفاعلة—كواجبات القربان، وإيتاء guru-dakṣiṇā (هبة المعلّم)، والقيام بنفقة الأهل—فهذه عندهم المقصد المختار. وقومًا آخرين تكون أسمى رياضتهم أن يعيشوا بنذرِ كفٍّ صامتٍ (مراقبةٍ شبه همسٍ). لذلك، مهما سأل أيُّ سائلٍ شيئًا، فليُجَب بروح: “نعم، سأعطي”—ولا يُرَدَّ أحدٌ خائبًا.»

भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada
क्रियाactivity; rite; undertaking
क्रिया:
Karta
TypeNoun
Rootक्रिया
FormFeminine, Nominative, Singular
भवतिis; becomes
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
केषांचित्of some (persons)
केषांचित्:
TypePronoun
Rootक (किम्) + चित्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
उपांशु-व्रतम्a vow of silence/whispered (i.e., quiet) observance
उपांशु-व्रतम्:
Karta
TypeNoun
Rootउपांशु + व्रत
FormNeuter, Nominative, Singular
उत्तमम्excellent; best
उत्तमम्:
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormNeuter, Nominative, Singular
यःwho (whoever)
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho (whoever)
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
याचेत्should ask/beg
याचेत्:
TypeVerb
Rootयाच्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
यत्whatever (thing)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
किञ्चित्anything; something
किञ्चित्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम् + चित्
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्वम्all (of it)
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
दद्यामwe should give
दद्याम:
TypeVerb
Rootदा
FormOptative (Vidhi-lin), First, Plural, Parasmaipada
इतिthus; saying
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
अपिalso; even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि

भीष्म उवाच

B
Bhishma
Y
Yudhishthira
Y
yācaka (supplicant/beggar)