Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)

विशुद्धेन सुविनीतेन कर्मणा । एवं गृहस्थ: कर्माणि कुर्वन्‌ धर्मान्न हीयते

bhīṣma uvāca | viśuddhena suvinītena karmaṇā | evaṃ gṛhasthaḥ karmāṇi kurvan dharmān na hīyate | yo yajña-yāgādibhiḥ kṛtvā devatā-ṛṇāt, vedānāṃ svādhyāyena ṛṣi-ṛṇāt, śreṣṭha-putrasya utpādanena tathā śrāddhena pitṛ-ṛṇāt, dānena brāhmaṇa-ṛṇāt, ātithya-satkāreṇa atithi-ṛṇāt ca mucyate; tathā kramaśaḥ viśuddha-vinaya-yukta-prayatnena śāstroktān karmāṇām anuṣṭhānaṃ karoti—sa gṛhasthaḥ kadācit dharmāt na bhraśyati |

قال بهيشما: «بالأعمال الطاهرة المنضبطة، فإن ربَّ البيت (gṛhastha) إذا أدّى واجباته لا يسقط عن الدارما. ووفق الترتيب، يتحرّر من الديون: للآلهة بالقرابين والعبادة؛ وللرِّشيّين بالدراسة الفيدية (svādhyāya)؛ وللأسلاف بإنجاب ابنٍ كريم وإقامة شعائر الشرادها (śrāddha)؛ وللبراهمة بالعطاء؛ وللضيوف بإكرامهم وحسن ضيافتهم. فإذا أتى بالأعمال المأمور بها في الشاسترا بطهارةٍ وتواضعٍ يزدادان على الدوام، لم يَحِدْ ربُّ البيت هذا عن الاستقامة قط.»

विशुद्धेनby/with purified
विशुद्धेन:
Karana
TypeAdjective
Rootविशुद्ध
FormNeuter, Instrumental, Singular
सुविनीतेनby/with well-disciplined (well-trained)
सुविनीतेन:
Karana
TypeAdjective
Rootसुविनीत
FormNeuter, Instrumental, Singular
कर्मणाby action/deed
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
एवंthus/in this manner
एवं:
TypeIndeclinable
Rootएवं
गृहस्थःthe householder
गृहस्थः:
Karta
TypeNoun
Rootगृहस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्माणिactions/rites
कर्माणि:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Plural
कुर्वन्doing/performing
कुर्वन्:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
धर्मात्from dharma/righteousness
धर्मात्:
Apadana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Ablative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
हीयतेdeclines/falls away (is diminished)
हीयते:
TypeVerb
Rootहा
FormLat (Present), Atmanepada, Third, Singular, Passive/mediopassive sense

भीष्म उवाच

B
Bhishma
G
gṛhastha (householder)
D
devatāḥ (gods)
ṛṣayaḥ (seers)
P
pitaraḥ (ancestors)
B
brāhmaṇāḥ (Brahmins)
A
atithayaḥ (guests)
V
Veda
Y
yajña
Ś
śrāddha

Educational Q&A

A householder remains established in dharma by performing scripturally prescribed duties with purity and humility, thereby repaying the key obligations (ṛṇas) to gods, seers, ancestors, Brahmins, and guests through sacrifice, study, progeny and śrāddha, charity, and hospitality.

In Bhishma’s instruction on conduct (Anuśāsana), he explains to the listener the ethical-religious framework of gṛhastha life: disciplined performance of rites and social duties frees one from various obligations and prevents moral decline.