Shloka 7
Aṣṭāvakra–Strī-saṃvāda: Dhṛti, hospitality, and a dispute on autonomy
अनृताः स्त्रिय इत्येवं वेदेष्वपि हि पठ्यते । धर्मो<यं पूर्विका संज्ञा उपचार: क्रियाविधि:,वेदोंमें भी यह बात पढ़ी गयी है कि स्त्रियाँ असत्यभाषिणी होती हैं, ऐसी दशामें उनका वह असत्य भी सहधर्मके अन्तर्गत आ सकता है, किंतु असत्य कभी धर्म नहीं हो सकता; अतः दाम्पत्यधर्मको जो सहधर्म कहा गया है, यह उसकी गौण संज्ञा है। वे पति-पत्नी साथ रहकर जो भी कार्य करते हैं, उसीको उपचारत: धर्म नाम दे दिया गया है
anṛtāḥ striya ity evaṃ vedeṣv api hi paṭhyate | dharmo 'yaṃ pūrvikā saṃjñā upacāraḥ kriyāvidhiḥ ||
قال يودهيشثيرا: «نعم، حتى في الفيدا يُتلى على هذا النحو: “النساءُ غيرُ صادقات.” وفي مثل هذه الحال قد يُعامَل كذبُهنّ—بحسب الاصطلاح—على أنّه داخلٌ في نطاق “السَّهَدَرما” (الواجب المشترك) في الزواج؛ غير أنّ الكذب لا يمكن أن يكون دَرما حقًّا. لذلك فإطلاق اسم “السَّهَدَرما” على واجب الزوجية ليس إلا تسميةً ثانويةً مجازية. وكل ما يفعله الزوج والزوجة معًا وفق السلوك المقرَّر يُسمّى، على سبيل العرف، “دَرما».»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes between dharma in its strict sense and dharma as a conventional or figurative label (upacāra). Even if a scriptural statement is cited about women and untruth, falsehood itself is not elevated to true dharma; rather, certain marital practices may be called ‘shared dharma’ only in a secondary, conventional sense.
Yudhiṣṭhira is questioning and refining the ethical meaning of dharma in the context of marriage and scriptural citations. He argues that some terms (like ‘saha-dharma’ for spousal duty) function as secondary designations for jointly performed prescribed acts, not as proof that untruth can become genuine righteousness.