Shloka 5
Aṣṭāvakra–Strī-saṃvāda: Dhṛti, hospitality, and a dispute on autonomy
नानाधर्मफलोपेता नानाकर्मनिवासिता: । नानानिरयनिष्ठान्ता मानुषा बहवो यदा,जब बहुत-से मनुष्य नाना प्रकारके धर्मफलसे संयुक्त होते हैं, नाना प्रकारके कर्मवश विभिन्न स्थानोंमें निवास करते हैं और शुभाशुभ कर्मोके फल-स्वरूप स्वर्ग-नरक आदि नाना अवस्थाओंमें पड़ते हैं, तब वे सहधर्मका निर्वाह किस प्रकार कर सकते हैं?
nānā-dharma-phala-upetā nānā-karma-nivāsitāḥ | nānā-niraya-niṣṭhāntā mānuṣā bahavo yadā, tadā te saha-dharmasya nirvāhaṃ kathaṃ kurvanti? |
قال يودهيشثيرا: «إذا كان كثيرٌ من الناس مقترنين بثمارٍ شتّى للدَّرما، وتُسكنهم أفعالهم المتنوعة في أحوالٍ مختلفة، ويستقرّون في مصائر متعددة—كالسماء والجحيم—ناشئة عن الأعمال الحسنة والسيئة، فكيف لهم أن يحافظوا على “سَهَدَرما” واحدة ويُتمّوها معًا؟»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical problem: since individuals experience different karmic results and destinies (heaven/hell) based on varied deeds, it becomes difficult to define and sustain a single ‘shared dharma’ applicable to all. It invites reflection on how collective obligations can be upheld amid unequal moral outcomes.
Yudhiṣṭhira poses a philosophical question in the Anuśāsana discussions on dharma, asking how people with diverse actions and corresponding results—leading to different states like heaven and hell—can jointly practice and maintain common duties (saha-dharma).