Aṣṭāvakra’s Visit to Kubera: Hospitality, Temptation, and the Ethics of Restraint (अष्टावक्र-वैश्रवणोपाख्यानम्)
“विप्रवर! तुम पापपूर्ण आग्रह छोड़कर फिर अपनी बुद्धिसे विचार करो। सुदुर्मते! तुमने ऐसा पाप कर डाला है, जिससे यह यज्ञ ही निष्फल हो गया' ।।
vaiśampāyana uvāca | vipravara! tvaṁ pāpapūrṇam āgrahaṁ tyaktvā punaḥ svabuddhyā vicāraya | sudurmate! tvayā tādṛśaṁ pāpaṁ kṛtaṁ yena ayaṁ yajña eva niṣphalo jātaḥ || evam uktvā mahākrodhaḥ prāha śambhuṁ punar vacaḥ | prajñayā rahito duḥkhī nityabhīto vane-caraḥ | “tvam ekādaśa-sahasra-aṣṭa-śata-varṣāṇi jala-vāyu-rahitaḥ, anyapaśubhiḥ parityaktaḥ, kevalaṁ ruru-siṁhaiḥ sevitaḥ, yajñārha-na bhūta-vṛkṣa-bahule vipule vane buddhihīnaḥ duḥkhī sarvadā bhayabhītaḥ vane-caraḥ mahā-kleśa-magnaḥ krūra-svabhāvaḥ paśur bhaviṣyasi” ||
قال فَيْشَمْبَايَنَة: «يا خيرَ البراهمة، اتركْ هذا الإصرارَ الآثم، وأعِدِ النظرَ بعقلك أنت. يا ضالَّ الرأي! لقد اقترفتَ ذنبًا عظيمًا حتى صار هذا القربانُ (اليَجْنَا) نفسُه بلا ثمرة». ثم قال ذلك في غضبٍ شديد، فعاد الشيخُ يخاطب شَمْبُو (شِيفا) وهو ينظر إليه: «محرومًا من التمييز، شقيًّا، دائمَ الخوف، ستعيشُ ساكنَ الغابة. ولمدة أحدَ عشرَ ألفًا وثمانمائةِ سنة ستبقى بلا ماءٍ ولا هواء، مهجورًا من سائر المخلوقات، لا يؤنسك إلا ظباءُ الرورو والأسود، مقيمًا في غابةٍ فسيحةٍ كثيفةِ الأشجار غيرِ الصالحة لليَجْنَا—بلا عقلٍ، مغمورًا بالحزن، مرتعدًا على الدوام، غارقًا في مشقةٍ عظيمة، ذا طبعٍ قاسٍ، كبهيمةٍ متوحشة».
वैशम्पायन उवाच
Ritual action (yajña) is not merely technical; it depends on ethical restraint and right intention. Sinful obstinacy and wrongful conduct can nullify religious merit, and moral transgression brings proportionate consequences.
The speaker reports an elder, enraged, rebuking someone for sinful insistence that has rendered a sacrifice fruitless, and then pronouncing a long-term punitive fate: to live in a harsh forest condition, deprived and fearful, like a beast, with only wild animals as companions.