Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

भीष्मस्योत्तरायणप्रतीक्षा तथा युधिष्ठिरागमनम् | Bhīṣma’s uttarāyaṇa moment and Yudhiṣṭhira’s arrival

परमात्मा हृषीकेश: सर्वव्यापी महेश्वर: । न तस्मात्‌ परमं भूतं त्रिषु लोकेषु किंचन,वे ही परमात्मा, इन्द्रियोंके प्रेरक और सर्वव्यापी महेश्वर हैं। तीनों लोकोंमें उनसे बढ़कर दूसरा कोई नहीं है

paramātmā hṛṣīkeśaḥ sarvavyāpī maheśvaraḥ | na tasmāt paramaṃ bhūtaṃ triṣu lokeṣu kiṃcana ||

يُعلن الرب: «الذاتُ العليا هي هṛṣīkeśa (هريشيكيشا)، الحاكم الباطن للحواس، الشامل لكل شيء، والربّ العظيم. وفي العوالم الثلاثة لا يوجد شيءٌ البتّة أسمى منه». وأخلاقيًّا، يُرسّخ هذا البيت الدارما في حقيقةٍ واحدةٍ عليا: فالنظام الخُلقي والانضباط الروحي يجدان مرجعهما الأخير في الربّ الشامل الذي يوجّه قوى الكائنات الحيّة.

परमात्माthe Supreme Self
परमात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootपरमात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
हृषीकेशःHrishikesha (Lord of the senses; Krishna/Vishnu)
हृषीकेशः:
Karta
TypeNoun
Rootहृषीकेश
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वव्यापीall-pervading
सर्वव्यापी:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वव्यापिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
महेश्वरःthe Great Lord
महेश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootमहेश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
तस्मात्than him/from him
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
परम्higher/superior
परम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Nominative, Singular
भूतम्being/entity
भूतम्:
Karta
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Nominative, Singular
त्रिषुin the three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
लोकेषुworlds
लोकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Plural
किंचनanything whatsoever
किंचन:
Karta
TypePronoun/Indefinite
Rootकिंचन
FormNeuter, Nominative, Singular

ईश्वर उवाच

P
Paramātmā
H
Hṛṣīkeśa
M
Maheśvara
T
the three worlds (triloka)

Educational Q&A

That the Supreme Self—identified as Hṛṣīkeśa and Maheśvara—is all-pervading and unsurpassed; therefore, ultimate authority for dharma and spiritual life rests in the highest Lord beyond whom nothing exists.

Īśvara speaks in a declarative, doctrinal mode, affirming His supreme status and cosmic pervasiveness, establishing a theological foundation for subsequent ethical or devotional instruction.