Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
साध्वी स्त्री सदा अपने पतिको देवताके समान समझती है। पति और पत्नीका यह सहधर्म (साथ-साथ रहकर धर्माचरण करना) रूप धर्म परम मंगलमय है ।।
śrī-maheśvara uvāca | śuśrūṣāṃ paricāraṃ ca devatulyam prakurvatī | vaśyā bhāvena sumanāḥ suvratā sukhadarśanā | ananyacittā sumukhī bhartuḥ sā dharmacāriṇī | yā svāminaḥ kaṭhoravākye doṣadṛṣṭyā ca darśite 'pi prasannā smayamānā tiṣṭhati sā pativratā ||
قال شري ماهيشڤارا: الزوجة الفاضلة ترى زوجها كإله. وهذا النهج المشترك—أن يقيم الزوجان معًا ويعملا بالدهرما معًا—غايةٌ في البركة. فالتي تخدم زوجها وتقوم على رعايته كما يُخدم الإله؛ والتي تلازمه طوعًا بطبعٍ لطيفٍ منقاد؛ والتي تُبقي قلبها بشوشًا؛ والتي تتخذ نذورًا كريمة وتحفظ هيئةً مُرضية لسرور زوجها؛ والتي لا يميل قلبها إلى أحدٍ سواه؛ والتي تلقاه بوجهٍ منيرٍ كريم—تُسمّى سالكةً للدهرما. وأما التي، حتى إذا قسا زوجها في القول أو نظر إليها بعينٍ متلمّسةٍ للعيب، ظلت تبتسم بسكينة—فهي وحدها تُدعى حقًّا «باتيفراتا» (pativratā: المخلصة لزوجها).
श्रीमहेश्वर उवाच
The verse defines an ideal of marital dharma: a wife’s steadfast, single-minded devotion expressed through respectful service, good conduct, and inner serenity—even under provocation—presented as highly auspicious ‘shared dharma’ within household life.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrī Maheśvara speaks in a prescriptive, ethical mode, describing qualities by which a woman is recognized as dharmacāriṇī and pativratā, emphasizing household harmony and disciplined conduct.