Shloka 22
Pratyakṣa–Āgama–Ācāra: Doubt, Proof, and the Practice of Dharma (प्रत्यक्ष–आगम–आचारविचारः)
श्रीमहेश्वर उवाच स्वैरिणस्तपसा देवि सर्वे दारविहारिण: । तेषां मौण्ड्यं कषायश्न वासे रात्रिश्न कारणम्,श्रीमहेश्वरने कहा--देवि! सभी वानप्रस्थ तपस्यामें संलग्न रहते हैं, उनमेंसे कुछ तो स्वच्छन्द विचरनेवाले होते हैं (स्त्रीको साथ नहीं रखते) और कुछ अपनी-अपनी स्त्रीके साथ रहते हैं। स्वच्छन्द विचरनेवाले मुनि सिर मुड़ाकर गेरुए वस्त्र पहनते हैं; (उनका कोई एक स्थान नहीं होता) किंतु जो स्त्रीके साथ रहते हैं, वे रात्रिको अपने आश्रममें ही ठहरते हैं
śrīmaheśvara uvāca—svairiṇas tapasa devi sarve dāravihāriṇaḥ | teṣāṃ mauṇḍyaṃ kaṣāyaś ca vāse rātriś ca kāraṇam ||
قال شري ماهيشڤارا: «يا ديفي، إنّ جميع هؤلاء النُّسّاك الساكنين الغابة منغمسون في التنسّك. فمنهم من يطوف حرًّا (لا يتّخذ زوجة)، ومنهم من يقيم مع زوجته. وأمّا الذين يطوفون أحرارًا فشعارهم حلق الرأس ولبس ثياب الكَشايا ذات اللون المغرّي؛ وأمّا الذين يقيمون مع زوجاتهم فيمكثون ليلًا في صومعتهم.»
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two modes of forest-ascetic life: independent wandering without a wife versus a regulated forest life with one’s wife. External signs (shaved head, ochre clothing) and behavioral discipline (where one stays at night) function as markers of one’s chosen ascetic regimen within dharma.
Śrī Maheśvara addresses Devī and explains how different forest-dwellers (vānaprasthas/ascetics) conduct themselves—some roam freely and adopt visible renunciant markers, while others remain paired with their wives and keep the discipline of staying in their hermitage at night.