Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
(तथैव शूद्रा विहिता: सर्वधर्मप्रसाधका: । शूद्राश्न॒ यदि ते न स्यु: कर्मकर्ता न विद्यते ।।
śrīmaheśvara uvāca |
tathaiva śūdrā vihitāḥ sarvadharma-prasādhakāḥ |
śūdrāś ca yadi te na syuḥ karmakartā na vidyate ||
trayaḥ pūrve śūdramūlāḥ sarve karmakarāḥ smṛtāḥ |
brāhmaṇādiṣu śuśrūṣā dāsadharma iti smṛtaḥ ||
vārtā ca kāru-karmāṇi śilpaṁ nāṭyaṁ tathaiva ca |
ahiṁsakaḥ śubhācāro daivata-dvija-vandakaḥ ||
śūdro dharma-phalair iṣṭaiḥ svadharmeṇopayujyate |
evamādi tathānyac ca śūdradharma iti smṛtaḥ ||
etat te sarvam ākhyātaṁ cāturvarṇyasya śobhane |
ekaikasyeha subhage kim anyac chrotum icchasi śobhane ||
قال شري ماهيشڤارا: «وكذلك شُرِع للشودرَة أيضًا أن يكونوا ممّن يُعينون على إتمام نظام الدَّرم كلّه. فلو لم يكن الشودرَة، لما وُجد من يقوم بأعمال الخدمة. وتُذكَرُ الطبقات الثلاث السابقة على أنّها متجذّرة في الشودرَة، لأنّ الشودرَة هو الذي يُعَدّ فاعلَ عمل الخدمة؛ وخدمةُ البراهمة وغيرهم تُحفظ في الذاكرة على أنّها واجبُ الخادم (dāsa)، أي واجبُ الشودرَة. والتجارةُ والارتزاقُ بالبيع والشراء، وعملُ الحِرَفيّين، والصنائع، وكذلك فنّ الأداء والتمثيل (nāṭya)، تُعلَن هي أيضًا من واجبات الشودرَة. وعليه أن يكون غيرَ مؤذٍ (أهِمسا)، حسنَ السلوك، مُجِلًّا للآلهة، مُكرِمًا لذوي الميلادين. وبدَرمِه الخاص ينال الشودرَة ثمارَ الدَّرم المرغوبة. وهكذا، وبطرقٍ أخرى من هذا القبيل، يُعلَّم دَرمُ الشودرَة. هذا كلّه قد بيّنته لكِ، أيتها الحسناء، في شأن النظام ذي الطبقات الأربع—كلَّ وِحدةٍ على حدة. أيتها السعيدة الحظ، ماذا تريدين أن تسمعي بعد؟»
श्रीमहेश्वर उवाच
The passage frames the Śūdra’s role as essential to sustaining the wider dharmic order through service and practical occupations, while emphasizing ethical restraints (non-violence, good conduct) and reverence toward deities and the twice-born; it also asserts that fulfilling one’s own duty (svadharma) yields the desired fruits of dharma.
Śrī Maheśvara continues a didactic explanation of cāturvarṇya, describing the duties and virtues associated with the Śūdra and then concluding that he has explained the dharmas of all four varṇas one by one, asking the listener what else she wishes to hear.