Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
राजाका परम धर्म है--इन्द्रियसंयम
rājñaḥ paramo dharmaḥ—indriya-saṃyamaḥ, svādhyāyaḥ, agnihotra-karma, dānam, adhyayanam, yajñopavīta-dhāraṇam, yajñānuṣṭhānam, dhārmika-kārya-sampādanam, poṣya-varga-bharaṇa-poṣaṇam, ārabdha-karmasya saphalī-karaṇam, aparādha-yathā-yogya-daṇḍa-dānam, vaidika-yajñādi-karmānuṣṭhānam, vyavahāre nyāya-rakṣaṇam, satya-bhāṣaṇe anurāgaḥ—ete sarve rājñaḥ dharmāḥ. ārta-hasta-prado rājā pretya ceha mahīyate. go-brāhmaṇārthe vikrāntaḥ saṅgrāme nidhanaṃ gataḥ, sa svargam aśvamedha-yajñair jitān lokān adhitiṣṭhati.
قال مهاديڤا: «إن أسمى الدَّرْمَا للملك هي كفُّ الحواس وضبطها، وتلاوة الفيدا ودراستها، وإقامة شعيرة الأَغْنِيهُوتْرَا، وبذل العطاء، وطلب العلم، وارتداء الخيط المقدّس (يَجْنْيُوبَڤِيتَا)، وإجراء القرابين، وإنجاز الأعمال الصالحة، وكفالة من يعتمدون عليه، وإتمام ما شُرِع فيه حتى ينجح، وإنزال العقوبة بقدر الجُرم، وإقامة القرابين الفيدية وما يتصل بها على وجهها، وصون العدل في المعاملات، والتعلّق بصدق القول—فهذه كلّها واجبات الملك بوصفها دَرْمَا. والملك الذي يمدّ يده سندًا للمكروبين يُكرَّم في هذه الدنيا وبعد الموت. وأما الملك الذي يُظهر البأس ليحمي الأبقار والبراهمة ثم يلقى حتفه في ساحة القتال، فإنه يبلغ السماء وينال السيادة على العوالم التي يُقال إنها تُكتسب بقرابين الأَشْوَمِيدْهَا.»
श्रीमहेश्वर उवाच
The passage defines rājadharma: a king’s righteousness is not only ritual piety (svādhyāya, Agnihotra, yajña) but also ethical governance—supporting dependents, completing public works, administering proportionate punishment, protecting justice in civil affairs, and steadfast truthfulness. Compassion to the distressed and courageous protection of cows and Brahmins are praised as sources of honor here and merit after death.
Śrī Mahēśvara speaks as an authority on dharma, listing the king’s duties and then stating the spiritual outcomes: the helper of the afflicted is honored in both worlds, and the king who dies in battle while protecting cows and Brahmins attains heavenly status likened to the worlds gained through Aśvamedha sacrifices.