Shloka 1
Śāṃtanu’s Ideal Rule; Devavrata’s Return; The Satyavatī Marriage Condition and Bhīṣma’s Vow (आदि पर्व, अध्याय ९४)
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल २१ श्लोक हैं) त्रिनवतितमो<ध्याय: राजा ययातिका वसुमान् और शिबिके प्रतिग्रहको अस्वीकार करना तथा अष्टक आदि चारों राजाओंके साथ स्वर्गमें जाना वसुमानुवाच पृच्छामि त्वां वसुमानौषदद्रि- यद्यस्ति लोको दिवि मे नरेन्द्र | यद्यन्तरिक्षे प्रथितो महात्मन् क्षेत्रज्ञ त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये,वसुमानने कहा--नरेन्द! मैं उषदश्वका पुत्र वसुमान् हूँ और आपसे पूछ रहा हूँ। यदि स्वर्ग या अन्तरिक्षमें मेरे लिये भी कोई विख्यात लोक हों तो बताइये। महात्मन्! मैं आपको पारलौकिक धर्मका ज्ञाता मानता हूँ
vasumān uvāca | pṛcchāmi tvāṁ vasumān auṣadadrir yady asti loko divi me narendra | yady antarīkṣe prathito mahātman kṣetrajña tvāṁ tasya dharmasya manye ||
قال فَسومان: «أيها الملك، أسألك—أنا فَسومان ابن أوشادَدري (Auṣadadri). إن كان لي مقامٌ مشهور في السماء، أو موضعٌ ذائع في الإقليم الأوسط (أنتاريكشا)، فأخبرني به. أيها العظيم النفس، إنّي أعدّك عارفًا بدَرما العالم الآخر؛ وفي نظري أنت حقًّا kṣetrajña، “عارفُ الحقل” لتلك الدَّرما.»
प्रतर्दन उवाच
Educational Q&A
The verse frames dharma as something that determines one’s posthumous ‘loka’ (destiny/abode). It models a respectful ethical inquiry: a ruler seeks guidance from a recognized knower of dharma rather than presuming entitlement to heaven.
Vasumān introduces himself as Auṣadadri’s son and questions the king he addresses about whether a celebrated heavenly or atmospheric realm awaits him, acknowledging the addressee as an authority on the principles of the other-worldly dharma.