Shloka 32
आदि पर्व — अध्याय ८३: ययाति-इन्द्र-संवादः तथा अष्टक-प्रश्नः
Yayāti–Indra Dialogue and Aṣṭaka’s Inquiry
पाए शेख ययातिरुवाच ऋतुं वै याचमानाया भगवन् नान्यचेतसा । दुहितुर्दानवेन्द्रस्य धर्म्यमेतत् कृत॑ं मया,ययाति बोले--भगवन्! दानवराजकी पुत्री मुझसे ऋतुदान माँग रही थी; अतः मैंने धर्म-सम्मत मानकर यह कार्य किया, किसी दूसरे विचारसे नहीं। ब्रह्मन! जो पुरुष न्याययुक्त ऋतुकी याचना करनेवाली स्त्रीको ऋतुदान नहीं देता, वह ब्रह्मवादी दविद्वानोंद्वारा भ्रूणहत्या करनेवाला कहा जाता है। जो न्यायसम्मत कामनासे युक्त गम्या स्त्रीके द्वारा एकान्तमें प्रार्थना करनेपर उसके साथ समागम नहीं करता, वह धर्म-शास्त्रमें विद्वानोंद्वारा गर्भकी हत्या करनेवाला बताया जाता है
yayātir uvāca | ṛtuṃ vai yācamānāyā bhagavan nānyacetasā | duhitur dānavendrasya dharmyam etat kṛtaṃ mayā ||
قال يَياطي: «أيها المبجَّل! إن ابنةَ سيِّدِ الدانَفَة كانت تطلب مني “موسمها المستحق” (ṛtu)؛ ومن غير قصدٍ آخر فعلتُ ما يُعَدّ موافقًا للدهرما. فإن الرجلَ الذي يرفض أن يمنح “عطيةَ الرِّتو” لامرأةٍ تطلبه على وجهٍ مشروع، تُسَمِّيه طائفةُ البراهمَفادين وأهلُ العلم كمن يقتل الجنين. وكذلك إذا كانت امرأةٌ هي شريكةٌ مشروعة، مدفوعةً برغبةٍ محقّة، تطلب سرًّا الوصالَ، فلا يقترب منها، فإن كتبَ الدهرما—بحسب قول الحكماء—تصفه مذنبًا كمن يُهلك ثمرةَ الرحم.»
शुक्र उवाच
Educational Q&A
The passage frames conjugal access during the proper fertile period (ṛtu) as a dharmic obligation within a lawful relationship. Refusing a rightful request is portrayed as a grave ethical fault, likened—by learned authorities—to embryo-killing, emphasizing responsibility toward procreation and marital duty.
Yayāti defends his conduct before Śukra: he says he united with the Dānava-king’s daughter because she requested her ṛtu, and he acted without ulterior motive. He supports his defense by citing the dharmaśāstric view that denying such a lawful request is a serious sin.