Shloka 65
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
वैशम्पायन उवाच सुरापानाद् वज्चनां प्राप्य विद्वान् संज्ञानाशं चैव महातिघोरम् | दृष्टवा कचं चापि तथाभिरूपं पीत॑ तदा सुरया मोहितेन,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! विद्वान् शुक्राचार्य मदिरापानसे ठगे गये थे और उस अत्यन्त भयानक परिस्थितिको पहुँच गये थे, जिसमें तनिक भी चेत नहीं रह जाता। मदिरासे मोहित होनेके कारण ही वे उस समय अपने मनके अनुकूल चलनेवाले प्रिय शिष्य ब्राह्मगकुमार कचको भी पी गये थे। यह सब देख और सोचकर वे महानुभाव कविपुत्र शुक्र कुपित हो उठे। मदिरापानके प्रति उनके मनमें क्रोध और घृणाका भाव जाग उठा और उन्होंने ब्राह्मणोंका हित करनेकी इच्छासे स्वयं इस प्रकार घोषणा की--
vaiśampāyana uvāca
surāpānād vacanāṁ prāpya vidvān saṁjñānāśaṁ caiva mahāti-ghoram |
dṛṣṭvā kacaṁ cāpi tathābhirūpaṁ pītaṁ tadā surayā mohitena ||
قال فَيْشَمْبَايَنَة: لما سقط العالِم في رذيلة شرب الخمر بلغ حالًا شديد الهول—زوالَ الوعي كلّه. وإذ خدعته الخمرة وأذهلته، ابتلع في ذلك الوقت حتى كَچَا، التلميذ الحبيب الحسن الطلعة، الذي كان يسير على هواه. فلما رأى ذلك وتأمّله، ثار غضبُ ابنِ الرِّشي (شُكرا) الجليل؛ وقام في قلبه مقتٌ وسخطٌ على السُّكر، وإرادةً لخير البراهمة مضى يعلن إعلانًا على الملأ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Intoxication (surāpāna) leads to the collapse of discernment and can drive even the learned into grievous, socially destructive acts; therefore, restraint and ethical regulation—especially for those tasked with upholding dharma—are emphasized.
Vaiśampāyana recounts that Śukra, deluded by liquor, lost consciousness and ended up consuming his disciple Kaca; upon realizing the horror of what occurred, Śukra becomes angry at drinking and prepares to proclaim a rule for the welfare of brāhmaṇas.