Shloka 49
Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)
नाध्यगच्छत् तदा तृप्तिं कामानां स महायशा: । अवेत्य मनसा राजन्निमां गाथां तदा जगौ,परंतु उस समय भी महायशस्वी ययाति काम-भोगसे तृप्त न हो सके। राजन! उन्होंने मनसे विचारकर यह निश्चय कर लिया कि विषयोंके भोगनेसे भोगेच्छा कभी शान्त नहीं हो सकती। तब राजाने (संसारके हितके लिये) यह गाथा गायी--
nādhygacchat tadā tṛptiṁ kāmānāṁ sa mahāyaśāḥ | avetya manasā rājann imāṁ gāthāṁ tadā jagau ||
قال فايشَمبايانا: ومع ذلك لم ينل ذلك الملك العظيم الصيت قناعةً من اللذّات. أيها الملك، إذ أدرك في قلبه أنّ الانغماس في موضوعات الحواس لا يُسكِت الشهوة لها حقًّا، نطق حينئذٍ بهذه الأبيات—وأنشدها لخير العالم.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Sense-enjoyment does not bring lasting satisfaction; indulging desires tends to sustain or increase craving rather than extinguish it, so true peace requires discernment and restraint.
In the Yayāti episode, the king remains unsated despite pleasures; realizing internally that enjoyment cannot end desire, he prepares to voice a didactic gāthā for the benefit of others.