Shloka 12
Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)
मार्तण्डस्य मनुर्धीमानजायत सुतः प्रभु: । यमश्नापि सुतो जज्ञे ख्यातस्तस्यानुज: प्रभु:,धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तयिष्यामि तेडनघ । वैशम्पायनजी कहते हैं--निष्पाप जनमेजय! अब मैं दक्ष प्रजापति, वैवस्वत मनु, भरत, कुरु, पूर, अजमीढ, यादव, कौरव तथा भरतवंशियोंकी कुल-परम्पराका तुमसे वर्णन करूँगा। उनका कुल परम पवित्र, महान् मंगलकारी तथा धन, यश और आयुकी प्राप्ति करानेवाला है विवस्वानके ही पुत्र परम बुद्धिमान् मनु हुए, जो बड़े प्रभावशाली हैं। मनुके बाद उनसे यम नामक पुत्रकी उत्पत्ति हुई, जो सर्वत्र विख्यात हैं। यमराज मनुके छोटे भाई तथा प्राणियोंका नियमन करनेमें समर्थ हैं
vaiśampāyana uvāca |
mārtaṇḍasya manur dhīmān ajāyata sutaḥ prabhuḥ |
yamaś cāpi suto jajñe khyātas tasyānujaḥ prabhuḥ |
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ kīrtayiṣyāmi te 'nagha |
قال فايشَمبايانا: «من مارتاندا (فيفَسفان) وُلِد مانو، الابن الحكيم ذو السلطان. ووُلِد أيضًا ابن يُدعى يَما—مشهورًا في كل مكان—وهو أخوه الأصغر، عظيم الشأن في الولاية. يا من لا إثم عليه، سأقصّ عليك نسبًا مباركًا، حاملًا للذكر، باعثًا على طول العمر».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames dynastic genealogy as ethically potent: remembering and reciting a righteous lineage is described as auspicious—conferring blessing, fame, and longevity—because it connects human kingship to cosmic order (Manu as lawgiver; Yama as regulator).
Vaiśampāyana addresses Janamejaya and begins a formal account of ancestral succession, stating that from the Sun (Mārtaṇḍa/Vivasvān) came Manu, and from Manu came Yama, who is famed and characterized as Manu’s younger brother and a powerful authority.