Shloka 72
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः
Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition
महादेवान्तकाभ्यां च कामात् क्रोधाच्च भारत । एकत्वमुपपन्नानां जज्ञे शूर: परंतप:,भारत! उनके यहाँ महादेव, यम, काम और क्रोधके सम्मिलित अंशसे शत्रुसंतापी शूरवीर अश्वत्थामाका जन्म हुआ, जो इस पृथ्वीपर महापराक्रमी और शत्रुपक्षका संहार करनेवाला वीर था। राजन! उसके नेत्र कमलदलके समान विशाल थे
vaiśampāyana uvāca |
mahādevāntakābhyāṃ ca kāmāt krodhāc ca bhārata |
ekatvam upapannānāṃ jajñe śūraḥ parantapaḥ ||
قال فايشَمبايانا: يا بهاراتا، من الأجزاء التي اجتمعت فصارت وحدةً واحدة—من مهاديڤا وأنتَكا (ياما)، وكذلك من كاما وكْرودها—وُلِدَ بطلٌ مُحْرِقٌ للأعداء. يصوّر البيت مولده بوصفه التقاء قوى إلهية ونفسية: قوة الزهد وشدّة الموت اتحدتا مع الشهوة والغضب، فدلّتا على طبيعةٍ محاربةٍ عظيمة البأس، غير أنّها مُظلَّلة بحدّة الأهواء.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse implies that a person’s nature can be understood as a composite of forces—divine archetypes and inner impulses. Great strength (Mahādeva/Antaka) may coexist with destabilizing passions (kāma/krodha), highlighting an ethical tension: power without restraint can become destructive.
Vaiśampāyana describes the birth of a formidable warrior as arising from the unified combined ‘portions’ of Mahādeva, Antaka (Yama), Kāma, and Krodha, emphasizing his fearsome, enemy-scorching disposition.