Shloka 58
Duḥṣantasya Vana-praveśaḥ
King Duḥṣanta’s Entry into the Forest Hunt
युध्यतोरपतदू रेतस्तच्चापि यमुनाम्भसि । तत्राद्विकेति विख्याता ब्रह्मशापाद् वराप्सरा:,उन दोनोंके युद्ध करते समय वह वीर्य यमुनाजीके जलमें गिर पड़ा। अद्रिका नामसे विख्यात एक सुन्दरी अप्सरा ब्रह्माजीके शापसे मछली होकर वहीं यमुनाजीके जलमें रहती थी। बाजके पंजेसे छूटकर गिरे हुए वसुसम्बन्धी उस वीर्यको मत्स्यरूपधारिणी अद्विकाने वेगपूर्वक आकर निगल लिया। भरतश्रेष्ठ! तत्पश्चात् दसवाँ मास आनेपर मत्स्यजीवी मल्लाहोंने उस मछलीको जालमें बाँध लिया और उसके उदरको चीरकर एक कन्या और एक पुरुष निकाला
yudhyator apatad retaś taccāpi yamunāmbhasi | tatrādviketi vikhyātā brahmaśāpād varāpsarāḥ ||
قال فايشَمبايانا: وبينما كانا يقتتلان سقط المنيُّ، فوقع في مياه اليَمُنا. وكانت هناك أپسَراسٌ نبيلة تُدعى أَدريكا، قد أُلزِمت—بلعنةٍ من براهما—أن تقيم في اليَمُنا على هيئة سمكة. وفي انبساط القضاء، كانت ستبتلع تلك القوّة الساقطة؛ ثم إذا تمّ الأجل، اصطاد الصيّادون تلك السمكة، وشقّوا بطنها، فاستخرجوا فتاةً وغلامًا. يصوّر المقطع الميلاد العجيب ثمرةً للصراع واللعنة والقدر، مذكّرًا بأن الأفعال والظروف—ولو لم تُقصد—قد تُنبت آثارًا بعيدة المدى.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unintended outcomes can arise from conflict and prior conditions (like a curse). It underscores a Mahābhārata theme: causality is complex—karma, circumstance, and destiny intertwine, producing consequences that shape lineages and history.
During a fight, semen falls into the Yamunā. An apsaras named Adrikā, living there under Brahmā’s curse, is implicated in the chain of events that will lead to a remarkable birth (later described as fishermen opening the fish and finding a girl and a boy).