Shloka 55
Duḥṣantasya Vana-praveśaḥ
King Duḥṣanta’s Entry into the Forest Hunt
गिरिकाया: प्रयच्छाशु तस्या हागर्तवमद्य वै । गृहीत्वा तत् तदा श्येनस्तूर्णमुत्पत्य वेगवान्,तदनन्तर रानीके पास अपना वीर्य भेजनेका उपयुक्त अवसर देख उन्होंने उस वीर्यको पुत्रोत्पत्तिकारक मन्त्रोंद्वारा अभिमन्त्रित किया। राजा वसु धर्म और अर्थके सूक्ष्मतत्त्वको जाननेवाले थे। उन्होंने अपने विमानके समीप ही बैठे हुए शीघ्रगामी श्येन पक्षी (बाज)-के पास जाकर कहा--'सौम्य! तुम मेरा प्रिय करनेके लिये यह वीर्य मेरे घर ले जाओ और महारानी गिरिकाको शीघ्र दे दो; क्योंकि आज ही उनका ऋतुकाल है।” बाज वह वीर्य लेकर बड़े वेगके साथ तुरंत वहाँसे उड़ गया
girikāyāḥ prayacchāśu tasyā hāgartavam adya vai | gṛhītvā tat tadā śyenastūrṇam utpatya vegavān |
قال فايشَمبايانا: «أسرِعْ بإيصاله إلى جِريكا، فإنّ اليوم حقًّا هو وقتُها الملائم». فأخذ الصقرُ السريعُ القويُّ تلك (النُّطفة)، فنهض من ساعته وارتفع في الجوّ، ومضى طائرًا على عَجَل. وفي سياق الحكاية، كان الملك فَسو—العارف بدقائق الدَّرما والأرثا—قد عَهِدَ إلى الصقر بمَنيِّه المُقَدَّس بمانتراتٍ لطلبِ ولدٍ ذكر، ليُبلِّغه إلى الملكة جِريكا في أوانه، مُظهِرًا عنايةَ الملحمة بواجب الوقت، واستمرار السلالة، وضبط الشهوة ضمن الدَّرما.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage underscores acting in accordance with dharma through right timing and regulated conduct: even intimate aims like progeny are pursued through lawful means, attention to the proper season (ṛtukāla), and ritual propriety, reflecting the epic’s linkage of personal desire to social and dynastic responsibility.
A hawk (śyena) is commanded to swiftly deliver King Vasu’s semen—prepared for conception—to Queen Girikā because it is her fertile time that very day; the hawk takes it and immediately flies off at great speed.