Duḥṣantasya Vana-praveśaḥ
King Duḥṣanta’s Entry into the Forest Hunt
सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्वज्ञो गत्वा श्येनं ततोडब्रवीत् । मत्प्रियार्थमिदं सौम्य शुक्रे मम गृहं नय,तदनन्तर रानीके पास अपना वीर्य भेजनेका उपयुक्त अवसर देख उन्होंने उस वीर्यको पुत्रोत्पत्तिकारक मन्त्रोंद्वारा अभिमन्त्रित किया। राजा वसु धर्म और अर्थके सूक्ष्मतत्त्वको जाननेवाले थे। उन्होंने अपने विमानके समीप ही बैठे हुए शीघ्रगामी श्येन पक्षी (बाज)-के पास जाकर कहा--'सौम्य! तुम मेरा प्रिय करनेके लिये यह वीर्य मेरे घर ले जाओ और महारानी गिरिकाको शीघ्र दे दो; क्योंकि आज ही उनका ऋतुकाल है।” बाज वह वीर्य लेकर बड़े वेगके साथ तुरंत वहाँसे उड़ गया
sūkṣma-dharmārtha-tattvajño gatvā śyenaṃ tato 'bravīt | mat-priyārtham idaṃ saumya śukre mama gṛhaṃ naya ||
قال فَيْشَمْبَايَنَة: وكان الملك عارفًا بدقائق الدharma والartha، فدنا من الصقر وقال: «يا لطيفَ الطبع، إرضاءً لي احمل هذا المنيّ إلى داري».
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights a ruler’s discernment in balancing dharma (right conduct) and artha (practical aims): even in pursuing lineage and royal continuity, action is framed as timely, purposeful, and guided by knowledge of subtle principles.
King Vasu entrusts a hawk with carrying his semen to his home so it may reach Queen Girikā during her fertile period; the hawk departs swiftly as a messenger.