Shloka 4
Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61
शृणु राजन् यथा भेद: कुरुपाण्डवयोरभूत् । राज्यार्थे द्यूतसम्भूतो वनवासस्तथैव च,राजन्! जिस प्रकार कौरव और पाण्डवोंमें फ़ूट पड़ी, वह प्रसंग सुनो। राज्यके लिये जो जुआ खेला गया, उससे उनमें फूट हुई और उसीके कारण पाण्डवोंका वनवास हुआ। भरतश्रेष्ठ फिर जिस प्रकार पृथ्वीके वीरोंका विनाश करनेवाला महाभारत-युद्ध हुआ, वह तुम्हारे प्रश्नंके अनुसार तुमसे कहता हूँ, सुनो
śṛṇu rājan yathā bhedaḥ kurupāṇḍavayor abhūt | rājyārthe dyūtasambhūto vanavāsas tathaiva ca ||
قال فَيْشَمْبَايَنَة: «اسمعْ أيها الملك كيف وقع الشقاق بين الكورو والپاندافا. لقد وُلد من لعبة النرد التي لُعبت طلبًا للملك، ومن السبب نفسه جاء أيضًا نفيُ الپاندافا إلى الغابة.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how craving for sovereignty and the unethical practice of gambling can fracture kinship and polity, producing cascading consequences (dissension and exile). It frames the conflict as arising from choices driven by rājya-lobha (desire for power) rather than dharma.
Vaiśampāyana, responding to King Janamejaya, begins recounting the causes of the Kuru–Pāṇḍava rupture: the dice-game undertaken for the kingdom, which led directly to the Pāṇḍavas’ forest exile.