Shloka 14
अध्याय ५७ — राजोपरिचरवसोः धर्मोपदेशः, सत्यवत्याः उत्पत्तिः, व्यासजन्म च
Adhyāya 57: Indra’s Counsel to King Vasu; Origin of Satyavatī; Birth of Vyāsa
धृतराष्ट्रकुले जाताउछूणु नागान् यथातथम्,ब्रह्मन! अब धृतराष्ट्रके कुलमें उत्पन्न नागोंके नामोंका मुझसे यथावत् वर्णन सुनो। वे वायुके समान वेगशाली और अत्यन्त विषैले थे। (उनके नाम इस प्रकार हैं--) शंकुकर्ण, पिठरक, कुठार, मुखसेचक, पूर्णांगद, पूर्णमुख, प्रहास, शकुनि, दरि, अमाहठ, कामठक, सुषेण, मानस, अव्यय, भैरव, मुण्डवेदांग, पिशंग, उद्रपारक, ऋषभ, वेगवान् नाग, पिण्डारक, महाहनु, रक्तांग, सर्वसारंग, समृद्ध, पटवासक, वराहक, वीरणक, सुचित्र, चित्रवेगिक, पराशर, तरुणक, मणि, स्कन््ध और आरुणि--([ये सभी धूृतराष्ट्रवंशी नाग सर्पसत्रकी आगमें जलकर भस्म हो गये थे।) ब्रह्मन! इस प्रकार मैंने अपने कुलकी कीर्ति बढ़ानेवाले मुख्य-मुख्य नागोंका वर्णन किया है। उनकी संख्या बहुत है, इसलिये सबका नामोल्लेख नहीं किया गया है। इन सबकी संतानोंकी और संतानोंकी संततिकी, जो प्रज्वलित अग्निमें जल मरी थीं, गणना नहीं की जा सकती। किसीके तीन सिर थे तो किसीके सात तथा कितने ही दस-दस सिरवाले नाग थे
śaunaka uvāca | dhṛtarāṣṭrakule jātān śṛṇu nāgān yathātatham, brahman | te vāyusamānavegā atyanta-viṣilāś ca | (teṣāṃ nāmāni) śaṅkukarṇaḥ, piṭharakaḥ, kuṭhāraḥ, mukhasecakaḥ, pūrṇāṅgadaḥ, pūrṇamukhaḥ, prahāsaḥ, śakuniḥ, dariḥ, amāhaṭhaḥ, kāmaṭhakaḥ, suṣeṇaḥ, mānasaḥ, avyayaḥ, bhairavaḥ, muṇḍavedāṅgaḥ, piśaṅgaḥ, udrapārakaḥ, ṛṣabhaḥ, vegavān, piṇḍārakaḥ, mahāhanuḥ, raktāṅgaḥ, sarvasāraṅgaḥ, samṛddhaḥ, paṭavāsakaḥ, varāhakaḥ, vīraṇakaḥ, sucitraḥ, citravegikaḥ, parāśaraḥ, taruṇakaḥ, maṇiḥ, skandhaḥ, āruṇiḥ |
قال شَوْنَكَ: «يا أيها البراهمن، اسمع مني على الترتيب أسماء الحيّات من الناغا المولودين في سلالة دْهْرِتَراشْتْرَ. كانوا سريعين كالريح، شديدي السُّمِّ. وهذه أسماؤهم: شانكوكَرْنَ، پِٺَرَكَ، كُٺارَ، مُخَسِچَكَ، پورْنَانْگَدَ، پورْنَمُخَ، پْرَهاسَ، شَكُني، دَري، أَماهَٺَ، كامَٺَكَ، سُشينَ، مانَسَ، أَڤْيَيَ، بْهَيْرَڤَ، مُنْḍَڤيدَانْگَ، پِشَنْگَ، أُدْرَپارَكَ، رِشَبْهَ، ڤيگاڤان، پِنْḍارَكَ، مَهاهَنُ، رَكْتانْگَ، سَرْڤَسارَنْگَ، سَمْرِدْهَ، پَṭَڤاسَكَ، ڤَراهَكَ، ڤيرَṇَكَ، سُچِتْرَ، چِتْرَڤيگِكَ، پَراشَرَ، تَرُṇَكَ، مَṇي، سْكَندْهَ، وآرُṇي.»
शौनक उवाच
Educational Q&A
The verse functions as a genealogical catalogue: it emphasizes the importance of accurately preserving lineage and names through disciplined narration (yathātatham). In the broader Adi Parva context, such lists also frame the moral weight of collective actions—how entire lines can be remembered together in the aftermath of great rites and conflicts.
Śaunaka addresses a Brahmin sage and recites, in order, the names of the nāgas belonging to the Dhṛtarāṣṭra line, describing them as wind-swift and highly venomous. The passage is part of the larger nāga-related narrative that culminates in the serpent-sacrifice (sarpasatra) tradition.