Shloka 18
Takṣaka’s agency, Parīkṣit’s rites, and Janamejaya’s enthronement (वैयासिक परम्परा-प्रसङ्गः)
भूयिष्ठमुपयुञ्जानं फेनमापिबतां पय: । तमभिद्रुत्य वेगेन स राजा संशितव्रतम्,उन्हें बड़ी थकावट आ गयी। वे प्याससे व्याकुल हो उठे और इसी दशामें वनमें शमीक मुनिके पास आये। वे मुनि गौओंके रहनेके स्थानमें आसनपर बैठे थे और गौओंका दूध पीते समय बछड़ोंके मुखसे जो बहुत-सा फेन निकलता, उसीको खा-पीकर तपस्या करते थे। राजा परीक्षितने कठोर व्रतका पालन करनेवाले उन महर्षिके पास बड़े वेगसे आकर पूछा। पूछते समय वे भूख और थकावटसे बहुत आतुर हो रहे थे और धनुषको उन्होंने ऊपर उठा रखा था। वे बोले--'ब्रह्मन! मैं अभिमन्युका पुत्र राजा परीक्षित् हूँ। मेरे बाणोंसे विद्ध होकर एक मृग कहीं भाग निकला है। क्या आपने उसे देखा है?” मुनि मौन-व्रतका पालन कर रहे थे, अतः उन्होंने राजाको कुछ भी उत्तर नहीं दिया
bhūyiṣṭham upayuñjānaṃ phenam āpibatāṃ payaḥ | tam abhidrutyavegena sa rājā saṃśitavratam ||
قال شاونَكا: أسرع الملك مسرعًا نحو ذلك الناسك الثابت على نذورٍ قاسية. وكان الزاهد يقتات في الغالب على الزَّبَد الذي يتكوّن عند أفواه العجول حين ترضع لبن الأبقار—حتى تلك البقايا الضئيلة كان يتخذها زادًا لتقشّفه (التَّبَس). وفي سياق الحادثة الأوسع، كان باريكشِت منهكًا، تعذّبه العطش والجوع وهو يطارد غزالًا جريحًا بسهمه، فدنا من شاميكا في الغابة وسأله؛ غير أن الحكيم كان ملتزمًا بنذر الصمت فلم يُجِب—فتمهّد بذلك لموضع زلّةٍ لاحقة للملك وما يتبعها من عواقب أخلاقية جسيمة.
शौनक उवाच
Educational Q&A
Even when distressed, a ruler must restrain impatience and uphold respect toward ascetics; small lapses in self-control can trigger disproportionate consequences, especially when dharma is already strained by fatigue, anger, or pride.
Parīkṣit, pursuing a wounded deer and suffering from thirst and exhaustion, rushes to the silent sage Śamīka. The verse highlights the sage’s austere mode of sustenance (living on foam from calves’ milk) and the king’s hurried approach, foreshadowing the misunderstanding and the king’s later misconduct.