Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Ananta-Śeṣa Tapas and the Bearing of the Earth (अनन्त-शेष-तपस् तथा महीधारणम्)

ततो देव: सहस्राक्षस्तूर्ण वायुमचोदयत्‌ । विक्षिपेमां रजोवृष्टिं तवेदं कर्म मारुत,तब सहस नेत्रोंवाले इन्द्रदेवने तुरंत ही वायुको आज्ञा दी--“मारुत! तुम इस धूलकी वृष्टिको दूर हटा दो; क्योंकि यह काम तुम्हारे ही वशका है”

tato devaḥ sahasrākṣas tūrṇaṃ vāyum acodayat | vikṣipemāṃ rajo-vṛṣṭiṃ tavedaṃ karma māruta ||

ثم إن إندرا، الإله ذو الألف عين، أسرع فحثّ إله الريح قائلاً: «يا ماروت، بدّد هذا المطر من الغبار حالاً؛ فهذه المهمة في سلطانك.»

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
देवःthe god (Indra)
देवः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
सहस्राक्षःthe thousand-eyed one (Indra)
सहस्राक्षः:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्राक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम्
वायुम्the wind (Vayu)
वायुम्:
Karma
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Accusative, Singular
अचोदयत्commanded/urged
अचोदयत्:
TypeVerb
Rootचुद्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
विक्षिपscatter away, disperse
विक्षिप:
TypeVerb
Rootवि-क्षिप्
FormImperative (Loṭ), 2nd, Singular, Parasmaipada
इमाम्this
इमाम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Accusative, Singular
रजोवृष्टिम्a shower of dust
रजोवृष्टिम्:
Karma
TypeNoun
Rootरजोवृष्टि
FormFeminine, Accusative, Singular
तवof you, your
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
कर्मtask, deed
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
मारुतO Marut/Wind
मारुत:
Sampradana
TypeNoun
Rootमारुत
FormMasculine, Vocative, Singular

शौनक उवाच

I
Indra (Sahasrākṣa)
V
Vāyu (Marut)
R
rajo-vṛṣṭi (shower of dust)

Educational Q&A

The verse highlights role-based dharma: each power (here, Vāyu) has a proper sphere of action, and order is maintained when duties are performed promptly to remove obstruction and restore right conditions.

Indra sees a blinding dust-shower and immediately commands Vāyu/Marut to scatter it, since dispersing such obstruction is the Wind-god’s natural function.