Shloka 92
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
सो5हमनुज्ञातो भवतेच्छामीष्टं गुर्वर्थमुपहर्तुमिति । तेनैवमुक्त उपाध्याय: प्रत्युवाच वत्सोत्तड़क उष्यतां तावदिति,अतः आपकी आज्ञा मिलनेपर मैं अभीष्ट गुरुदक्षिणा भेंट करना चाहता हूँ।” उत्तंकके ऐसा कहनेपर उपाध्याय बोले--*बेटा उत्तंक! तब कुछ दिन और यहीं ठहरो'
so’ham anu-jñāto bhavatā icchāmi iṣṭaṃ gurv-arthaṃ upahartum iti | tenaivam ukta upādhyāyaḥ pratyuvāca: vatsa, uttaṅka, uṣyatāṃ tāvad iti |
قال راما: «والآن وقد نلتُ إذنك، أودّ أن أقدّم الهدية الواجبة لمعلّمي، بوصفها غورو-دكشِنا (guru-dakṣiṇā).» فلما قال ذلك أجابه المُعلِّم: «يا بُنيَّ أُتَّنْكَ، أقم هنا أيامًا أُخَر.» ويُبرز هذا الموضع استعداد التلميذ لأداء غورو-دكشِنا بوصفها واجبَ امتنانٍ وانضباط، كما يُظهر توجيه المعلّم الرزين—إذ ليست الدَّرْمَا مجرّد استعجالٍ في العطاء، بل طاعةٌ صابرةٌ للتعليم الحقّ.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse underscores dharma in the guru–śiṣya bond: a student should be eager to repay the teacher through guru-dakṣiṇā, yet must also practice restraint and obedience, accepting the teacher’s timing and instruction as part of disciplined learning.
Uttaṅka, having received permission, expresses his wish to present the teacher’s desired offering (guru-dakṣiṇā). The preceptor responds affectionately, asking him to remain for some more days, delaying the offering and setting up the next narrative development.