Shloka 79
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
स तथेत्युक्त्वा गुरुकुले दीर्घकालं गुरुशुश्रूषणपरो 5वसदू गौरिव नित्यं गुरुणा धूर्ष नियोज्यमान: शीतोष्ण क्षुत्तृष्णादुःखसह: सर्वत्राप्रतिकूलस्तस्य महता कालेन गुरु: परितोष॑ जगाम,वेद “बहुत अच्छा” कहकर गुरुके घरमें रहने लगे। उन्होंने दीर्घकालतक गुरुकी सेवा की। गुरुजी उन्हें बैलकी तरह सदा भारी बोझ ढोनेमें लगाये रखते थे और वेद सरदी-गरमी तथा भूख-प्यासका कष्ट सहन करते हुए सभी अवस्थाओंमें गुरुके अनुकूल ही रहते थे। इस प्रकार जब बहुत समय बीत गया, तब गुरुजी उनपर पूर्णतः संतुष्ट हुए
sa tathety uktvā gurukule dīrghakālaṃ guruśuśrūṣaṇaparo vasad, gaur iva nityaṃ guruṇā dhurṣi niyojyamānaḥ; śītoṣṇa-kṣut-tṛṣṇā-duḥkha-sahaḥ sarvatrāpratikūlas tasya mahatā kālena guruḥ paritoṣaṃ jagāma.
فقال: «سمعًا وطاعة»، وأقام في بيت المعلّم زمنًا طويلًا، منصرفًا كلّ الانصراف إلى خدمة أستاذه. وكان الغورو يكلّفه على الدوام بحمل الأثقال كالثور؛ ومع ذلك احتمل البرد والحرّ، والجوع والعطش، وسائر الشدائد، وبقي في كل حال موافقًا غير معاند. وبعد أمدٍ بعيد رضي عنه المعلّم رضًا تامًّا.
राम उवाच
Educational Q&A
Learning is grounded in dharma: sustained service to the teacher, humility, and patient endurance of hardship (cold/heat, hunger/thirst) cultivate character, making one fit to receive knowledge and earn the guru’s satisfaction.
The speaker describes a student who agrees to stay in the guru’s household and serves for a long time, repeatedly assigned heavy labor like an ox. By remaining non-resistant and enduring discomfort, he eventually wins the teacher’s full approval.