Shloka 72
Jarītā–Śārṅgā-saṃvāda: Ākhu-haraṇa and the Approach of Agni (आखुहरणं अग्न्यागमनश्च)
हव्यवाहमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव । त्वया द्वादश वर्षाणि वसोर्धाराहुतं हवि:,अग्निदेवकी यह बात सुनकर सम्पूर्ण जगतके स्रष्टा भगवान् ब्रह्माजी हव्यवाहन अग्निसे हँसते हुए-से इस प्रकार बोले--“महाभाग! तुमने बारह वर्षोतक वसुधाराकी आहुतिके रूपमें प्राप्त हुई घृतधाराका उपभोग किया है। इसीलिये तुम्हें ग्लानि प्राप्त हुई है। हव्यवाहन! तेजसे हीन होनेके कारण तुम्हें सहसा अपने मनमें ग्लानि नहीं आने देनी चाहिये। वहने! तुम फिर पूर्ववत् स्वस्थ हो जाओगे। मैं समय पाकर तुम्हारी अरुचि नष्ट कर दूँगा
havyavāham idaṃ vākyam uvāca prahasan iva | tvayā dvādaśa varṣāṇi vasor dhārāhutaṃ haviḥ ||
قال فايشَمبايانا: (براهما) قال هذه الكلمات لهَفْيَفاهانا كأنه يبتسم: «لقد تناولتَ اثنتي عشرة سنةً قربانَ فَسُوذَارَا، وهو مُقدَّمٌ بسيلٍ متصلٍ من السمن المصفّى. فلذلك أصابك هذا الإعياء. يا هَفْيَفاهانا، إذ قد نقص بريقُك، فلا تدع اليأس يستولي على ذهنك فجأة. ستعود معافًى كما كنت؛ وحين يحين الوقتُ اللائق، سأزيل نفورَك.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when one’s tejas (vigor/splendor) declines due to prolonged strain or overindulgence in a single course (here, continuous ghee-oblation consumption), one should not surrender to sudden dejection (glāni). With right timing and guidance, balance can be restored and aversion removed.
Agni (Havyavāhana) explains that a long period—twelve years—of consuming the vasudhārā-type ghee oblations has led to fatigue and distaste. He counsels against despair and promises that, in due time, the condition will be cured and Agni will return to his former state.