Shloka 20
गरुडजन्म तथा विनतादास्यवृत्तान्तः
Garuḍa’s Birth and Vinatā’s Enslavement
(एवं शप्तेषु नागेषु कद्गवा च द्विजसत्तम । उद्विग्न: शापतस्तस्या: कद्/ूं कर्कोटको<ब्रवीत् ।। मातरं परमप्रीतस्तदा भुजगसत्तम: । आविश्य वाजिन मुख्यं वालो भूत्वाउ्जनप्रभ: ।। दर्शयिष्यामि तत्राहमात्मानं काममाश्वस । एवमस्त्विति त॑ पुत्र प्रत्युवाच यशस्विनी ।।) द्विजश्रेष्ठ! इस प्रकार माता कद्भूने जब नागोंको शाप दे दिया, तब उस शापसे उद्विग्न हो भुजंगप्रवर कर्कोटकने परम प्रसन्नता व्यक्त करते हुए अपनी मातासे कहा--“मा! तुम धैर्य रखो, मैं काले रंगका बाल बनकर उस श्रेष्ठ अश्वके शरीरमें प्रविष्ट हो अपने-आपको ही इसकी काली पूँछके रूपमें दिखाऊँगा।' यह सुनकर यशस्विनी कढद्रूने पुत्रको उत्तर दिया --“बेटा! ऐसा ही होना चाहिये'। इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सौपर्णे विंशो&ध्याय:
śaunaka uvāca |
evaṁ śapteṣu nāgeṣu kadruvā ca dvijasattama |
udvignaḥ śāpatastasyāḥ karkoṭako 'bravīt ||
mātaraṁ paramaprītastadā bhujaṅgasattamaḥ |
āviśya vājinaṁ mukhyaṁ vālo bhūtvāñjanaprabhaḥ ||
darśayiṣyāmi tatrāham ātmānaṁ kāmam āśvasa |
evam astv iti taṁ putra pratyuvāca yaśasvinī ||
قال شاونَكا: «يا خيرَ ذوي المولدَين! لمّا لَعَنَتْ كَدْرُو الحيّاتَ على هذا النحو، اضطربَ كَرْكوطَكَ—وهو أسبقُ الناغا—بقوة تلك اللعنة، غير أنّه خاطب أمَّه بفرحٍ عظيم قائلاً: ‘يا أمّاه، اطمئنّي. سأصيرُ شعرةً سوداء، وأدخلُ جسدَ ذلك الفرسِ الممتاز، وأُظهرُ نفسي هناك على هيئة ذَنَبِه الداكن.’ فلمّا سمعتْ ذلك أجابت كَدْرُو الممجَّدة ابنَها: ‘فليكن كذلك يا بُنَيّ.’»
शौनक उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how a curse (śāpa) sets moral and causal pressure on a lineage, yet individuals still exercise agency—often through questionable means. It implicitly warns that attempting to escape consequences through deception can deepen entanglement in adharma and prolong suffering.
After Kadru curses the nāgas, Karkoṭaka proposes a plan to help fulfill Kadru’s aim regarding the horse’s appearance: he will become a black hair, enter the excellent horse, and manifest as its dark tail. Kadru approves his plan.