Shloka 9
खाण्डवप्रस्थप्रवेशः तथा इन्द्रप्रस्थनिर्माणवर्णनम् | Entry into Khāṇḍavaprastha and Description of Indraprastha’s Founding
अथ दुर्योधनो राजा विमना भ्रातृभि: सह । अश्वत्थाम्ना मातुलेन कर्णेन च कृपेण च,द्रपदकुमारी कृष्णाने श्वेतवाहन अर्जुनको (जयमाला पहनाकर उनका) वरण किया है, यह अपनी आँखों देखकर राजा दुर्योधनके मनमें बड़ा दुःख हुआ। वह अभश्व॒त्थामा, मामा शकुनि, कर्ण, कृपाचार्य तथा अपने भाइयोंके साथ (ट्रपदकी राजधानीसे) हस्तिनापुरके लिये लौट पड़ा। मार्ममें द:ःशासनने लज्जित होकर दुर्योधनसे धीरे-धीरे (इस प्रकार) कहा --
atha duryodhano rājā vimanā bhrātṛbhiḥ saha | aśvatthāmnā mātulena karṇena ca kṛpeṇa ca |
قال فايشَمبايانا: ثم إنّ الملك دُريودَهَنَة، وقد خبا سروره وانكسر فؤاده، انطلق مع إخوته، ومعه أَشْوَتْثَامَن (Aśvatthāman) وخاله من جهة الأم، وكَرْنَة (Karṇa) وكْرِبَة (Kṛpa). ولما رأى بعينيه دروبدي (Draupadī) تختار أرجونا (Arjuna) صاحب المركبة البيضاء، إذ علّقت عليه إكليل الظفر، غمر دُريودَهَنَة حزنٌ ومذلّة؛ فعاد مع رفاقه قاصدًا هاستينابورا (Hāstināpura). وتُبرز هذه الحادثة كيف أنّ الكبرياء الجريح والحسد، إذا تُركا بلا كبح، يشتدان حتى يصيرا عداوةً و«أدهارما» (adharma).
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how envy and wounded pride can distort judgment and push one toward adharma. Duryodhana’s sorrow at another’s rightful success becomes a seed of future hostility, showing the ethical danger of letting resentment govern one’s response to events.
After witnessing Draupadī choose Arjuna at the svayaṃvara, Duryodhana becomes dejected and departs with his brothers and key allies (Aśvatthāman, his maternal uncle, Karṇa, and Kṛpa), returning toward Hastināpura—setting the stage for escalating Kaurava-Pāṇḍava tension.