Shloka 10
खाण्डवप्रस्थप्रवेशः तथा इन्द्रप्रस्थनिर्माणवर्णनम् | Entry into Khāṇḍavaprastha and Description of Indraprastha’s Founding
विनिवृत्तो वृतं दृष्टवा द्रौपद्या श्वेतवाहनम् । त॑ तु दुःशासनो व्रीडन् मन्दं मन्दमिवाब्रवीत्,द्रपदकुमारी कृष्णाने श्वेतवाहन अर्जुनको (जयमाला पहनाकर उनका) वरण किया है, यह अपनी आँखों देखकर राजा दुर्योधनके मनमें बड़ा दुःख हुआ। वह अभश्व॒त्थामा, मामा शकुनि, कर्ण, कृपाचार्य तथा अपने भाइयोंके साथ (ट्रपदकी राजधानीसे) हस्तिनापुरके लिये लौट पड़ा। मार्ममें द:ःशासनने लज्जित होकर दुर्योधनसे धीरे-धीरे (इस प्रकार) कहा --
Vinivṛtto vṛtaṁ dṛṣṭvā draupadyā śvetavāhanam | taṁ tu duḥśāsano vrīḍan mandaṁ mandam ivābravīt ||
قال فايشَمبايانا: ولما ارتدّوا ورأى المختار زوجًا—أرجونا، صاحب الخيل البيض—وقد اختارته دروبدي، تكلّم دُحشاسَنَة (Duḥśāsana) وهو يستحيي، بصوت خافت وبتمهّل. وتُظهر هذه اللقطة كيف أنّ الهزيمة على مرأى الناس والرغبة المجهَضة قد تُخمِّر المهانة، فتغدو ضغطًا أخلاقيًا يتصلّب لاحقًا إلى سخطٍ و«أدهارما» (adharma).
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unchecked humiliation and wounded pride can become moral turning points: one may respond with restraint and reflection (dharma) or allow shame to curdle into hostility (adharma).
After witnessing Draupadī choose Arjuna (Śvetavāhana) as her husband in the svayaṁvara, Duḥśāsana—embarrassed by the outcome—addresses Duryodhana in a subdued, hesitant manner.