Shloka 4
Adhyāya 196: Droṇa’s Conciliatory Counsel and Karṇa’s Suspicion of Counsel (मन्त्र-नय-विवादः)
ततो<ब्रुवन् लोकगुरुं समेता भयात् तीव्रान्मानुषाणां च वृद्धया । तस्माद् भयादुद्धिजन्त: सुखेप्सव: प्रयाम सर्वे शरणं भवन्तम्,चन्द्रमा, इन्द्र, वरुण, कुबेर, साध्यगण, रुद्रगण, वसुगण, दोनों अश्विनीकुमार तथा अन्य सब देवता मिलकर जहाँ सृष्टिकर्ता प्रजापति ब्रह्माजी रहते थे, वहाँ गये। वहाँ जाकर वे सब देवता लोकगुरु ब्रह्माजीसे बोले--'भगवन्! मनुष्योंकी संख्या बहुत बढ़ रही है। इससे हमें बड़ा भय लगता है। उस भयसे हम सबलोग व्याकुल हो उठे हैं और सुख पानेकी इच्छासे आपकी शरणमें आये हैं!
tato ’bruvan lokaguruṁ sametā bhayāt tīvrān mānuṣāṇāṁ ca vṛddhyā | tasmād bhayād udvijantaḥ sukhepsavaḥ prayāma sarve śaraṇaṁ bhavantaṁ ||
ثم اجتمع الآلهة جميعًا، وقد استبدّ بهم خوفٌ شديد لأن عدد البشر قد ازداد ازديادًا عظيمًا، فمضوا يلتمسون الملجأ عند مُعلّم العوالم—الجدّ الأعلى، براجابتي براهما الخالق. فجاء القمر، وإندرا، وفارونا، وكوبيرا، وجماعات السادهيا، وجماعات الرودرا، وجماعات الفاسو، والتوأمان الأشفينيّان، وسائر الآلهة إلى مقام الخالق، وقالوا لبراهما مُرشد العالم: «يا ربّنا! لقد تكاثر البشر تكاثرًا مفرطًا، فداخلنا من ذلك خوفٌ عظيم. وبسبب هذا الخوف اضطربت نفوسنا، وإذ نبتغي السلامة والهناء جئنا نلوذ بحماك.»
व्यास उवाच
Educational Q&A
When imbalance arises in the world (here, the unchecked increase of humans), the proper response is to seek wise, legitimate authority for guidance. The verse highlights a dharmic model of governance: problems of collective welfare are addressed by approaching the locus of responsibility and insight (Brahmā/Prajāpati), rather than by impulsive action.
A group of deities—led by major gods and divine collectives—assemble and go to Brahmā/Prajāpati. They express fear that the number of humans has grown excessively and, distressed, they seek Brahmā’s protection and counsel to restore balance.