Shloka 9
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
स तावामन्त्रयामास सर्वकामैरतन्द्रित: । बुद्ध्वा बल॑ तयोस्तत्र कनीयांसमुपह्दरे,उन दोनोंकी शक्तिको समझकर आलस्यरहित राजा ट्रुपदने उन्हें सम्पूर्ण मनोवांछित भोग-पदार्थ अर्पण करनेका संकल्प लेकर निमन्त्रित किया। उन दोनोंमेंसे जो छोटे उपयाज थे, वे अत्यन्त उत्तम व्रतका पालन करनेवाले थे। द्रपद एकान्तमें उनसे मिले और इच्छानुसार भोग्य वस्तुएँ अर्पण करके उन्हें अपने अनुकूल बनानेकी चेष्टा करने लगे। सम्पूर्ण मनोभिलषित पदार्थोंको देनेकी प्रतिज्ञा करके प्रिय वचन बोलते हुए द्रुपद मुनिके चरणोंकी सेवामें लग गये और यथायोग्य पूजन करके उपयाजसे बोले--“विप्रवर उपयाज! जिस कर्मसे मुझे ऐसा पुत्र प्राप्त हो, जो द्रोणाचार्यको मार सके। उस कर्मके पूरा होनेपर मैं आपको एक अर्बुद (दस करोड़) गायें दूँगा। द्विजश्रेष्ठी इसके सिवा और भी जो आपके मनको अत्यन्त प्रिय लगनेवाली वस्तु होगी, वह सब आपको अर्पित करूँगा, इसमें कोई संशय नहीं है”
sa tāv āmantrayāmāsa sarvakāmair atandritaḥ | buddhvā balaṃ tayos tatra kanīyāṃsam upahvare ||
ولمّا تبيّن للملك قوةَ هذين وقدرتهما، وهو غيرُ متكاسل، دعاهما بكل ما يُشتهى من راحةٍ وهبات. ثم في موضعٍ خفيٍّ اقترب من الأصغر بينهما، يسعى لاستمالته بوعود المتع وبعنايةٍ ملؤها التوقير. ويكشف المشهد عن قصدٍ مثقلٍ بالحكم الأخلاقي: فالسخاءُ الملكيّ والتبجيل لا يُستعملان للضيافة وحدها، بل كوسيلةٍ لانتزاع ثمرةٍ طقسية توافق غاية الملك السياسية والشخصية.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how power and outcomes can be pursued through ritual and patronage: a ruler’s gifts and reverence may be ethically ambiguous when used instrumentally to obtain a desired result. It invites reflection on intention (saṅkalpa) behind generosity and the tension between dharmic hospitality and goal-driven manipulation.
King Drupada, having assessed the abilities of two ritual experts, invites them with lavish offerings. He then privately approaches the younger one, aiming to secure his cooperation—setting the stage for a requested rite intended to produce a son capable of killing Droṇa.