Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)

श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुज्चितमूर्थजा । ताम्रतुज़्नखी सुभ्रूश्षारूपीनपयोधरा,उसके शरीरकी कान्ति श्याम थी। नेत्र ऐसे जान पड़ते मानो खिले हुए कमलके दल हों। केश काले-काले और घुँघराले थे। नख उभरे हुए और लाल रंगके थे। भौंहें बड़ी सुन्दर थीं। दोनों उरोज स्थूल और मनोहर थे

śyāmā padmapalāśākṣī nīlakuñcitamūrdhajā | tāmratuṅganakhī subhrūḥ sā rūpiṇī payodharā ||

قال البراهمن: «كانت داكنةَ اللون. وكانت عيناها كبتلاتِ لوتسٍ متفتّحٍ تمامًا. وشَعرُها أسودُ مُجعَّد. وأظفارُها بارزةٌ تميل إلى الحمرةِ النحاسية. وحاجباها مرسومان في غايةِ الإتقان، وثدياها ممتلئان مُبهجان للنظر».

श्यामाdark-complexioned
श्यामा:
Karta
TypeAdjective
Rootश्याम
FormFeminine, Nominative, Singular
पद्मपलाशाक्षीshe whose eyes are like lotus-petals
पद्मपलाशाक्षी:
Karta
TypeNoun
Rootपद्मपलाशाक्षी
FormFeminine, Nominative, Singular
नीलकुञ्चितमूर्धजाshe whose head-hair is black and curly
नीलकुञ्चितमूर्धजा:
Karta
TypeNoun
Rootनीलकुञ्चितमूर्धजा
FormFeminine, Nominative, Singular
ताम्रतुङ्गनखीshe whose nails are reddish and prominent
ताम्रतुङ्गनखी:
Karta
TypeNoun
Rootताम्रतुङ्गनखी
FormFeminine, Nominative, Singular
सुभ्रूःhaving beautiful eyebrows
सुभ्रूः:
Karta
TypeNoun
Rootसुभ्रू
FormFeminine, Nominative, Singular
शुभरूपिणीof auspicious/beautiful form
शुभरूपिणी:
Karta
TypeNoun
Rootशुभरूपिणी
FormFeminine, Nominative, Singular
अपयोधराshe whose breasts are full/beautiful
अपयोधरा:
Karta
TypeNoun
Rootअपयोधरा
FormFeminine, Nominative, Singular

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (a brāhmaṇa narrator/speaker)
A
a woman described (unnamed in this verse)

Educational Q&A

The verse itself is primarily descriptive, but in the Mahābhārata such idealized physical portrayal often functions as a narrative trigger: it can illuminate how sensory attraction arises and thereby sets the stage for ethical testing—whether one remains governed by dharma and restraint or is led by fascination and desire.

A brāhmaṇa speaker is describing a woman’s appearance in detail—complexion, eyes, hair, nails, eyebrows, and breasts—using conventional Sanskrit poetic compounds. This kind of portrait typically introduces or intensifies a situation where the listener’s response to beauty becomes significant for the unfolding story.