Shloka 32
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचोदयत् । याजो द्रोणविनाशाय प्रतिजज्ञे तथा च सः,“यह बहुत बड़ा कार्य है” ऐसा विचार करके याजने इस कार्यके लिये किसी प्रकारकी कामना न रखनेवाले उपयाजको भी प्रेरित किया तथा याजने द्रोणके विनाशके लिये वैसा पुत्र उत्पन्न करनेकी प्रतिज्ञा कर ली। इसके बाद महातपस्वी उपयाजने राजा ट्रुपदको अभीष्ट पुत्ररूपी फलकी सिद्धिके लिये आवश्यक यज्ञकर्मका उपदेश किया
gurvartha iti cākāmam upayājam acodayat | yājo droṇavināśāya pratijajñe tathā ca saḥ ||
ولمّا رآها أمرًا جليلًا، حثّ ياجا حتى أوبياجا—وهو منزّه عن الهوى الشخصي—على المشاركة في الشعيرة. ثم نذر ياجا أن يُخرج ابنًا قُدِّر له أن يكون سبب هلاك درونا. وبعد ذلك علّم الزاهد العظيم أوبياجا الملك دروبادا أعمال القربان اللازمة لنيل الثمرة المنشودة: ابنًا كما أراد.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that ritual acts (yajña) are not ethically neutral: when driven by vengeance and aimed at another’s destruction, they become instruments of conflict. It also contrasts desireless ascetic discipline (akāma) with the king’s and priest’s purposeful, outcome-driven vow.
Yāja, judging the task difficult, persuades the desireless Upayāja to participate. Yāja vows to produce (through sacrificial means) a son whose destiny is Droṇa’s downfall, and Upayāja then instructs King Drupada in the required sacrificial procedures to obtain the wished-for son.