Shloka 75
भीमस्य जलान्वेषणं तथा वनविश्रान्तिः
Bhīma’s Search for Water and the Forest Halt
क्षात्रेण च बलेनास्य नापश्यत् स पराजयम् | हीनं विदित्वा चात्मानं ब्राह्ेण स बलेन तु,ट्रपदको अपने क्षात्रबलके द्वारा द्रोणाचार्यकी पराजय होती नहीं दिखायी दी। वे अपनेको ब्राह्मण-बलसे हीन जानकर (द्रोणाचार्यको पराजित करनेके लिये) शक्तिशाली पुत्र प्राप्त करनेकी इच्छासे पृथ्वीपर विचरने लगे। इधर द्रोणाचार्यने (उत्तर-पांचालवर्ती) अहिच्छत्र नामक राज्यको अपने अधिकारमें कर लिया
kṣātreṇa ca balenāsya nāpaśyat sa parājayam | hīnaṃ viditvā cātmānaṃ brāhmeṇa sa balena tu |
قال فايشَمبايانا: لم يستطع دروبادا أن يتصوّر هزيمة درونا بمجرد سلطان المُلك وقوة السلاح. وإذ أدرك أنه أدنى منه في قوة البراهمة—قوة الزهد والتقشّف والفعالية المقدّسة—أخذ يطوف في الأرض راغبًا في أن يُرزق ابنًا شديد البأس، قادرًا على قهر درونا. وفي تلك الأثناء أخضع درونا مملكة تُدعى أهيتشاترا في شمال بَنْتشالا لسلطانه.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts kṣātra-bala (martial power) with brāhma-bala (spiritual/ascetic potency), implying that victory is not secured by force alone; insight, merit, and higher means (such as tapas and mantra) can decisively shape outcomes and political realities.
Drupada recognizes that he cannot defeat Drona through ordinary military strength and therefore seeks a powerful son as a means to overcome him; at the same time, Drona consolidates power by taking control of Ahicchatra in northern Pañcāla.