Shloka 12
Vāraṇāvata-prasaṃsā and the Pāṇḍavas’ Departure (वरणावत-प्रशंसा तथा पाण्डव-प्रयाणम्)
वैशग्पायन उवाच द्रुपदेनैवमुक्तस्तु भारद्वाज: प्रतापवान् | मुहूर्त चिन्तयित्वा तु मन्युनाभिपरिष्लुत:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा द्रुपदके यों कहनेपर प्रतापी द्रोण क्रोधसे जल उठे और दो घड़ीतक गहरी चिन्तामें डूबे रहे। वे बुद्धिमान् तो थे ही, पांचालनरेशसे बदला लेनेके विषयमें मन-ही-मन कुछ निश्चय करके कौरवोंकी राजधानी हस्तिनापुर नगरमें चले गये
vaiśampāyana uvāca | drupadenaivam uktas tu bhāradvājaḥ pratāpavān | muhūrtaṃ cintayitvā tu manyunābhipariṣlutaḥ |
قال فايشَمبايانا: لما خاطبه الملك دروبادا بهذا القول، استولى الغضب على درونا، ابن بهاردفاجا الشجاع. وبعد أن تفكّر هنيهة، وقد فاض قلبه بالحنق، عقد في باطنه عزمًا على الاقتصاص من سيد بانشالا، ثم انطلق نحو هاستينابورا، عاصمة الكاورافا.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates how anger (manyu) arising from insult can eclipse discernment and crystallize into a vow of retaliation. Ethically, it warns that unresolved resentment—especially in those with power and skill—can become a deliberate cause of large-scale harm, making self-mastery and forgiveness crucial to dharma.
After Drupada speaks to him in a way that wounds his pride, Droṇa becomes enraged, pauses to think, and then inwardly decides on revenge. He proceeds toward Hastināpura, where his association with the Kauravas will provide the means to act on that resolve.