Shloka 65
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
तदा दौहित्रदौहित्र: परिष्वक्त: सुपीडितम् । सुप्रीतश्चाभवत् तस्य वासुकि: स महायशा:,तब वासुकिने उन नागोंके साथ आकर भयंकर पराक्रमी महाबाहु भीमसेनको देखा। उसी समय नागराज आर्यकने भी उन्हें देखा, जो पृथाके पिता शूरसेनके नाना थे। उन्होंने अपने दौहित्रके दौहित्रको कसकर छातीसे लगा लिया। महायशस्वी नागराज वासुकि भी भीमसेनपर बहुत प्रसन्न हुए और बोले--“इनका कौन-सा प्रिय कार्य किया जाय? इन्हें धन, सोना और रत्नोंकी राशि भेंट की जाय”
tadā dauhitradauhitraḥ pariṣvaktaḥ supīḍitam | suprītaścābhavat tasya vāsukiḥ sa mahāyaśāḥ ||
حينئذٍ إن آريَكا (Āryaka)، لما رأى ابنَ ابنةِ ابنته، عانقه عناقًا شديدًا وضغطه إلى صدره محبةً. وعند ذلك المنظر ازداد ملكُ الحيّات الجليل فاسُكي (Vāsuki) سرورًا ببهيماسينا (Bhīmasena)، وتكلّم في إكرامه—سائلًا: أيُّ خدمةٍ محبوبةٍ تُؤدَّى له، أم تُقدَّم له هباتُ الثروة والذهب وأكوامُ الجواهر؟ وتُبرز هذه الحادثة خُلُقَ الامتنان وصلةَ الرحم: فالحمايةُ والسخاءُ يُمنحان لمن يُعرَف أنه من الأهل وجديرٌ بالرعاية.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dharmic impulse of gratitude and care within recognized kinship: elders and protectors respond with affection and generosity when they see a worthy descendant, and honor is expressed through service and gifts.
Āryaka recognizes Bhīma as his descendant (dauhitradauhitra) and embraces him tightly. Vāsuki, the famed serpent-king, is also delighted with Bhīma and proposes honoring him by asking what pleasing act should be done, including offering wealth, gold, and jewels.