Shloka 403
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च
Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry
प्रतस्थे सर्वमुत्सृूज्य सभार्य: कुरुनन्दन: । “तुमलोग हस्तिनापुरमें जाकर कह देना कि कुरुनन्दन राजा पाण्डु अर्थ, काम, विषयसुख और स्त्रीविषयक रति आदि सब कुछ छोड़कर अपनी पत्नियोंके साथ वानप्रस्थ हो गये हैं!
vaiśampāyana uvāca | pratasthē sarvam utsṛjya sabhāryaḥ kurunandanaḥ |
قال فايشَمبايانا: لما نبذ كلَّ شيء، انطلقَ أميرُ كورو مع زوجاته. وأمر أن يذهب الناسُ إلى هَستينابورا ويُخبِروا أن الملكَ باندو—وقد ترك المالَ والشهوةَ ولذّاتِ الحواسّ والتعلّقَ بالنساء—قد دخل مع قريناته مرحلةَ «ساكن الغابة» (فانابراسته). ويُصوِّر هذا المقطعُ رحيلَ باندو بوصفه انعطافًا أخلاقيًا: من متع المُلك إلى كبح النفس وإقامة الدَّرْمَا عبر الزهد.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal of mastering desire: even a king may relinquish artha (wealth/power) and kāma (pleasure) when dharma calls for restraint and a shift toward a disciplined life (vānaprastha).
Pāṇḍu departs from royal life with his wives and sends word to Hastināpura that he has renounced worldly enjoyments and entered the forest-dweller stage, signaling a major transition in the Kuru royal household.