Shloka 13
Ādi Parva, Adhyāya 115 — Mādri’s request; invocation of the Aśvins; birth and naming of the Pāṇḍavas
Devanagari script
द्विवर्षसम्भृता कुक्षौ तामुत्स्रष्ठं प्रचक्रमे । अथ दड्वैपायनो ज्ञात्वा त्वरित: समुपागमत्,उसने दो वर्षोतक उसे पेटमें धारण किया था, तो भी उसने उसे इतना कड़ा देखकर फेंक देनेका विचार किया। इधर यह बात महर्षि व्यासको मालूम हुई। तब वे बड़ी उतावलीके साथ वहाँ आये
Translation
كانت قد حملته في بطنها عامين كاملين؛ فلما رأته على تلك الصلابة همّت أن تلقيه. وبلغ الخبر المَهارِشي دْفايبايانا (فياسا)، فأقبل مسرعاً إلى هناك.
Word by Word
द्विवर्षसम्भृताkept/borne for two years
द्विवर्षसम्भृता:
Karta
TypeAdjective
Rootद्विवर्षसम्भृत
FormFeminine, Nominative, Singular
कुक्षौin (her) womb/belly
कुक्षौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुक्षि
FormMasculine, Locative, Singular
ताम्her/that (female)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
उत्स्रष्टुम्to cast away/abandon
उत्स्रष्टुम्:
Karma
TypeVerb
Rootउत्-√सृज्
FormInfinitive
प्रचक्रमेshe resolved/began (to do)
प्रचक्रमे:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-√क्रम्
FormPerfect, 3, Singular, Atmanepada
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
द्वैपायनःDvaipayana (Vyasa)
द्वैपायनः:
Karta
TypeNoun
Rootद्वैपायन
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
TypeVerb
Root√ज्ञा
FormAbsolutive (Gerund)
त्वरितःhastened/quick
त्वरितः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्वरित
FormMasculine, Nominative, Singular
समुपागमत्came/approached
समुपागमत्:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-उप-√गम्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes