Shloka 19
Ruru–Ḍuṇḍubha Saṃvāda: Śāpa, Mokṣa, and Ahiṃsā-Upadeśa
Chapter 11
तपोवीर्यबलोपेताद वेदवेदाड़पारगात् । आस्तीकाद् द्विजमुख्याद् वै सर्पसत्रे द्विजोत्तम,“रुरो! दण्डधारण, उमग्रता और प्रजापालन--ये सब क्षत्रियोंके कर्म रहे हैं। मेरी बात सुनो, पहले राजा जनमेजयके यज्ञमें सर्पोकी बड़ी भारी हिंसा हुई। द्विजश्रेष्ठ) फिर उसी सर्पसत्रमें तपस्याके बल-वीर्यसे सम्पन्न, वेद वेदांगोंके पारंगत विद्वान् विप्रवर आस्तीक नामक ब्राह्मणके द्वारा भयभीत सर्पोंकी प्राणरक्षा हुई! इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि पौलोमपर्वणि डुण्डुभशापमोक्षे एकादशो<ध्याय: ।। १२२ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत पौलोगपर्वमें डुण्ड्रुभशापमोक्षविषयक ग्यारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
tapovīryabalopetād vedavedāṅgapāragāt | āstīkād dvijamukhyād vai sarpasatre dvijottama ||
«يا أفضلَ البراهمة! في ذلك السَّرْبَسَتْرَ العظيم، كان البراهمن الجليل آستيكا—المتسلّح بقوّةٍ مولودةٍ من التنسّك، والمتبحّر في الفيدا وعلومها المتمّمة—هو الوسيلة التي بها نُجِّيت أرواح الأفاعي المذعورة. وهكذا، حتى إذا أُطلقت العُنفُ باسم الطقس أو بعزمٍ ملكيّ، فإن السُّلطة الروحية القائمة على العلم والتَّپَس قادرةٌ على التدخّل لإعادة الحماية وكبح الجموح.»
डुण्ड्रुभ उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that spiritual authority grounded in tapas and Vedic mastery can restrain destructive action and protect life, even when violence is justified by royal or ritual momentum.
During the snake-sacrifice, the Brahmin Āstīka—renowned for austerity and learning—intervenes so that the frightened serpents are spared, reversing the course of mass destruction.