Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 53

Īśvara-Gītā (continued): Twofold Yoga, Aṣṭāṅga Discipline, Pāśupata Meditation, and the Unity of Nārāyaṇa–Maheśvara

Devanagari script

आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्ममर्धमथापि वा / नासिकाग्रे समां दृष्टिमीषदुन्मीलितेक्षणः

Transliteration

āsanaṃ svastikaṃ baddhvā padmamardhamathāpi vā / nāsikāgre samāṃ dṛṣṭimīṣadunmīlitekṣaṇaḥ

Translation

بعد اتخاذ هيئة السڤاستيكا، أو بدلاً منها نصف اللوتس، فليُثبّت النظر متساوياً ساكناً على طرف الأنف، والعينان مفتوحتان قليلاً.

Word by Word

• आसनम्: a posture/seat
• आसनम्: कर्म (Karma/Object of 'baddhvā')
• Type: Noun
• Root: आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्वस्तिकम्: the svastika posture
• स्वस्तिकम्: कर्म (Karma; apposition to आसनम्)
• Type: Noun
• Root: स्वस्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आसन-विशेष (appositional)

• बद्ध्वा: having assumed (it)
• बद्ध्वा: पूर्वकाल (Absolutive)
• Type: Verb
• Root: √बन्ध् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; 'having bound/assumed'

• पद्मम्: the lotus posture
• पद्मम्: कर्म (Karma; alternative object)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अर्धम्: half
• अर्धम्: कर्म (Karma; qualifier of पद्मम्)
• Type: Adjective
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (half)

• अथ: or else/then
• अथ: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/transition particle

• अपि: also/even
• अपि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अवधारण (also/even)

• वा: or
• वा: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• नासिका-अग्रे: at the tip of the nose
• नासिका-अग्रे: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: नासिका (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नासिकायाः अग्रे)

• समाम्: steady, level
• समाम्: कर्म (Karma; qualifier of दृष्टिम्)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (even/steady)

• दृष्टिम्: gaze
• दृष्टिम्: कर्म (Karma/Object implied: 'place/keep the gaze')
• Type: Noun
• Root: दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ईषत्: slightly
• ईषत्: सम्बन्ध (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ईषत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अल्पार्थक क्रियाविशेषण (slightly)

• उन्मीलित-ईक्षणः: with eyes slightly opened
• उन्मीलित-ईक्षणः: कर्ता (Karta; qualifier of implied yogin)
• Type: Adjective
• Root: उन्मीलित (कृदन्त; उद्+√मील् धातु, क्त) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भाव: 'उन्मीलितम् ईक्षणं यस्य' (eyes half-open)

Speaker

Lord Kurma (Vishnu) instructing King Indradyumna in the Ishvara Gita

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Kurma
• Vishnu
• Indradyumna
• Ishvara Gita
• Pashupata Yoga

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

By prescribing bodily steadiness (āsana) and a controlled gaze (dṛṣṭi), the verse points to inner collectedness as the practical doorway to Self-recognition—where awareness becomes steady enough to discern the Atman beyond sensory fluctuation.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

It teaches a concrete dhyāna-vidhi: sit in Svastika or Half-lotus, maintain a balanced nose-tip gaze (nā́sikāgra-dṛṣṭi), and keep the eyes slightly open—classic concentration aids used to stabilize attention and reduce distraction in Pashupata-oriented practice.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Although spoken by Lord Kurma (Vishnu), the instruction belongs to the Ishvara Gita’s shared Shaiva-Vaishnava yogic framework: devotion and discipline converge in a single Ishvara-centered meditation, reflecting the Purana’s non-sectarian synthesis.