Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 88

Devī-tattva, Śakti–Śaktimān doctrine, Kāla–Māyā cosmology, and Māheśvara Yoga instruction

सर्गस्थित्यन्तकरणी सुदुर्वाच्या दुरत्यया / शब्दयोनिः शब्दमयी नादाख्या नादविग्रहा

sargasthityantakaraṇī sudurvācyā duratyayā / śabdayoniḥ śabdamayī nādākhyā nādavigrahā

هي القدرة التي تُنجز الخلق والبقاء والفناء—عسيرة الوصف غايةً ولا يمكن تجاوزها. هي مَنبع الصوت، وهي عين الكلمة المقدّسة؛ تُعرَف باسم «نادا» (الرنين الأول)، و«نادا» ذاته هو هيئتها.

सर्ग-स्थिति-अन्त-करणीthe doer of creation, maintenance, and dissolution
सर्ग-स्थिति-अन्त-करणी:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्ग (प्रातिपदिक) + स्थिति (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक) + करणी (प्रातिपदिक; √कृ धातु-निष्पन्न)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषभावः: (सर्गं च स्थितिं च अन्तं च करोति इति) — feminine nominative singular adjective
सु-दुर्-वाच्याvery difficult to express in words
सु-दुर्-वाच्या:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दुर् (उपसर्ग/अव्यय) + वाच्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वच् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वाच्य’ = तव्यत्/ण्यत्-अर्थे (to be spoken/expressed) कृदन्त; कर्मधारयः; ‘सु’ = अत्यर्थ-प्रयोगः — feminine nominative singular
दुर्-अत्ययाhard to cross/overcome
दुर्-अत्यया:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर् (उपसर्ग/अव्यय) + अत्यय (प्रातिपदिक; √इ धातु ‘अति+इ’/अत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः — feminine nominative singular adjective
शब्द-योनिःsource/womb of sound
शब्द-योनिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (शब्दस्य योनिḥ) — feminine nominative singular
शब्द-मयीconsisting of sound
शब्द-मयी:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशब्द (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (शब्देन मयी/शब्दमयी) — feminine nominative singular adjective
नाद-आख्याnamed ‘Nāda’
नाद-आख्या:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाद (प्रातिपदिक) + आख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (नाद इति आख्या यस्याः) — feminine nominative singular adjective
नाद-विग्रहाhaving sound as form; embodied as nāda
नाद-विग्रहा:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाद (प्रातिपदिक) + विग्रह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (नादः विग्रहः/स्वरूपं यस्याः) — feminine nominative singular adjective

Lord Kurma (Vishnu) teaching in the Ishvara Gita context

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

K
Kurma
I
Ishvara Gita
N
Nada
S
Shabda

FAQs

It points to the Supreme as the transcendent power behind creation–maintenance–dissolution, yet also immanent as Śabda/Nāda—suggesting Brahman/Īśvara is realized through inner sound (nāda) and mantra (śabda) while remaining beyond speech and conceptual grasp.

The verse supports nādānusandhāna (meditation on inner resonance) and mantra-oriented contemplation: turning awareness from gross speech to subtle sound, using śabda as a doorway to the formless reality—an approach aligned with the Kurma Purana’s Ishvara Gita and Pashupata-leaning yoga vocabulary.

By teaching the Supreme through Śabda/Nāda and cosmic functions, it frames divinity as one transcendent Īśvara expressed through different theological languages—supporting the Kurma Purana’s non-sectarian Shaiva–Vaishnava synthesis rather than a strict separation.