Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 132

Devī-tattva, Śakti–Śaktimān doctrine, Kāla–Māyā cosmology, and Māheśvara Yoga instruction

ब्रह्माणी बृहती ब्राह्मी ब्रह्मभूता भवारणिः / हिरण्मयी महारात्रिः संसारपरिवर्तिका

brahmāṇī bṛhatī brāhmī brahmabhūtā bhavāraṇiḥ / hiraṇmayī mahārātriḥ saṃsāraparivartikā

هي «براهْمَانِي»؛ الواسعة العظيمة، وقوّة «براهمي»—هي نفسها صارت براهْمَن؛ وهي نارُ التكوّن والوجود. متلألئةٌ كالذهب، هي «المها راتري»؛ الليلة العظمى، وهي القدرة التي تُدير عجلة الوجود الدنيوي.

ब्रह्माणीBrahmāṇī (Brahman-related goddess/power)
ब्रह्माणी:
कर्ता (कर्तृ/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्माणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ब्रह्मणः शक्तिः/ब्रह्मसम्बन्धिनी’
बृहतीthe great, vast
बृहती:
विशेषण
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्राह्मीBrahmī; pertaining to Brahman
ब्राह्मी:
विशेषण
TypeAdjective
Rootब्राह्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ब्रह्मसम्बन्धिनी/ब्रह्मविद्या’
ब्रह्मभूताbecome Brahman; of Brahman-nature
ब्रह्मभूता:
विशेषण
TypeAdjective
Rootब्रह्म + भूता (प्रातिपदिक; √भू (धातु) से क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘ब्रह्म भूता’ (become Brahman / of the nature of Brahman)
भवारणिःthe fire-stick of worldly becoming (source/producer)
भवारणिः:
विशेषण/नाम (कर्तृ-सम्बन्धि)
TypeNoun
Rootभव + अरणि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘भवस्य अरणिः’ (fire-stick of existence; figuratively: cause/producer)
हिरण्मयीgolden
हिरण्मयी:
विशेषण
TypeAdjective
Rootहिरण्मयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘हिरण्मय’ = golden
महारात्रिःthe great night
महारात्रिः:
विशेषण/नाम
TypeNoun
Rootमहा + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—‘महती रात्रिः’
संसारपरिवर्तिकाthe one who turns/transforms worldly existence
संसारपरिवर्तिका:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसंसार + परिवर्तिका (प्रातिपदिक; √वृत्/√वर्त् (धातु) से)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘संसारं परिवर्तयति इति’ (one who turns/changes saṃsāra)

Lord Kurma (Vishnu) instructing King Indradyumna within the Ishvara Gita context

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

B
Brahman
D
Devi (Shakti)
M
Maharatri
M
Maya
S
Samsara

FAQs

By calling the Goddess “brahmabhūtā” (become Brahman), the verse points to the non-dual ground where the Supreme reality is one—appearing as Shakti while remaining Brahman itself.

The verse supports Ishvara-Gita style contemplation: meditate on the Divine as both transcendent (Brahman) and immanent (the power moving saṃsāra). This aligns with Pāśupata-oriented devotion and inward discrimination that loosens identification with the turning wheel of becoming.

It presents a unifying theology: the Supreme spoken by Lord Kurma is Shakti-as-Brahman, a bridge concept through which Shaiva (Shakti/Maharatri) and Vaishnava (Vishnu teaching Brahman) strands converge in a non-dual framework.