Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 75

Madhu–Kaiṭabha, Nārāyaṇa’s Yoga-Nidrā, Rudra’s Manifestation, and the Aṣṭamūrti–Trimūrti Teaching

त्रिधा भिन्नो ऽस्म्यहं ब्रह्मन् ब्रह्मविष्णुहराख्यया / सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलः परमेश्वरः

tridhā bhinno 'smyahaṃ brahman brahmaviṣṇuharākhyayā / sargarakṣālayaguṇairniṣkalaḥ parameśvaraḥ

يا براهمن، يُنطق باسمي على أنه ثلاثيّ—براهمَا، وفيشنو، وهارا—بحسب الصفات التي تتولى الخلق والحفظ والفناء؛ غير أنّي في الحقيقة أنا الإله الأعلى، غير المتجزئ ولا ذو أجزاء.

tridhāin three ways
tridhā:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottridhā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
bhinnaḥdivided, differentiated
bhinnaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootbhid (धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle used adjectivally; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
asmiam
asmi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormLaṭ (लट्, present), Uttama-puruṣa (1st person/उत्तम), Singular (एकवचन)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFirst person pronoun; Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
brahmanO Brahman
brahman:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन)
brahma-viṣṇu-hara-ākhyayāby the designation ‘Brahmā, Viṣṇu, Hara’
brahma-viṣṇu-hara-ākhyayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक) + viṣṇu (प्रातिपदिक) + hara (प्रातिपदिक) + ākhyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); compound: ब्रह्मविष्णुहर + आख्या = ‘named as Brahmā-Viṣṇu-Hara’
sarga-rakṣā-laya-guṇaiḥby the qualities of creation, protection, and dissolution
sarga-rakṣā-laya-guṇaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootsarga (प्रातिपदिक) + rakṣā (प्रातिपदिक) + laya (प्रातिपदिक) + guṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन); compound: सर्गरक्षा-लय (creation-protection-dissolution) qualifying गुणैः
niṣkalaḥpartless, without divisions
niṣkalaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootniṣkala (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
parameśvaraḥthe Supreme Lord
parameśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparameśvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); परम + ईश्वर (appositional)

Lord Kūrma (Viṣṇu) teaching in the Īśvara-Gītā context

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

B
Brahmā
V
Viṣṇu
H
Hara (Śiva)
P
Parameśvara

FAQs

It teaches that the Supreme Lord is ultimately niṣkala—partless and indivisible—while appearing as differentiated forms only through functional attributes tied to cosmic activity.

The verse supports Īśvara-upāsanā in Yoga: meditate on one Parameśvara who pervades the three cosmic functions, then transcend function-based names and rest awareness in the niṣkala (undivided) reality—an orientation aligned with the Kurma Purana’s Pāśupata-leaning theism and inner renunciation.

Śiva (Hara) and Viṣṇu are presented as names for the same Parameśvara when viewed through different cosmic functions, expressing a non-sectarian Shaiva–Vaishnava synthesis within the Īśvara-Gītā.