Shloka 24
Devanagari script
प्रवृत्तिकाले रजसाभिपन्नो महत्त्वभूतादिविशेषतां च / विशेषतां चेन्द्रियतां च याति गुणावसानौषधिभिर्मनुष्यः
Transliteration
pravṛttikāle rajasābhipanno mahattvabhūtādiviśeṣatāṃ ca / viśeṣatāṃ cendriyatāṃ ca yāti guṇāvasānauṣadhibhirmanuṣyaḥ
Translation
في زمن الانبعاث، الإنسانُ المغلوبُ بالرَّجَس يبلغ تميُّز المَهَتْتَتْوَا وتميُّز العناصر (البھوتا) وما يليها؛ ومن ذلك التميّز يصل أيضًا إلى حال الحواس—بـ«أدوية» هي تمامُ نضج الغونات وانقضاؤها.
Word by Word
प्रवृत्ति-कालेat the time of activity/evolution
प्रवृत्ति-काले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समासः प्रवृत्तेः कालः (षष्ठी-तत्पुरुष)
रजसाby rajas
रजसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
अभिपन्नःovercome / seized
अभिपन्नः:
विधेय (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअभि + पद् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle) ‘अभिपन्न’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महत्त्व-भूत-आदि-विशेषताम्the particularity of mahat, elements, etc.
महत्त्व-भूत-आदि-विशेषताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमहत्त्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + विशेषता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः महत्त्वं च भूतानि च आदयः येषां तेषां विशेषता (बहुपद-तत्पुरुष)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
विशेषताम्particularity / differentiation
विशेषताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootविशेषता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
इन्द्रियताम्the state of being sense-faculties
इन्द्रियताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootइन्द्रियता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
यातिgoes to / attains
याति:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
गुण-अवसान-औषधिभिःby remedies that bring the guṇas to an end
गुण-अवसान-औषधिभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक) + अवसान (प्रातिपदिक) + औषधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः गुणानाम् अवसानम् (षष्ठी-तत्पुरुष) + औषधि (तत्पुरुष: ‘remedies ending the guṇas’)
मनुष्यःa human being
मनुष्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन