Shloka 79
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
ते कटक्रोडविगलन्मदसौरभचञ्चलैः / चञ्चरीककुलैरग्रे गीयमानमहोदयाः
Transliteration
te kaṭakroḍavigalanmadasaurabhacañcalaiḥ / cañcarīkakulairagre gīyamānamahodayāḥ
Translation
ومن خاصرتهم سال عِطرُ المَدَةِ المُسكر فاهتزّت له أسرابُ النحل؛ وكانت تتقدّم أمامهم كأنها تُنشِدُ مجدَ ازدهارٍ عظيم.
Word by Word
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
कट-क्रोड-विगलत्-मद-सौरभ-चञ्चलैःby/with (bees) made restless by the scent of rut oozing from the temples
कट-क्रोड-विगलत्-मद-सौरभ-चञ्चलैः:
Karana (करण/Instrumental accompaniment)
TypeAdjective
Rootकट (प्रातिपदिक)+क्रोड (प्रातिपदिक)+विगलत् (कृदन्त; वि+√गल् शतृ)+मद (प्रातिपदिक)+सौरभ (प्रातिपदिक)+चञ्चल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः (बहुपद-तत्पुरुषप्रायः)—‘कटक्रोडात् विगलता मदसौरभेण चञ्चलैः’ (restless due to the scent of rut oozing from the temples/cheeks)
चञ्चरीक-कुलैःwith swarms of bees
चञ्चरीक-कुलैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootचञ्चरीक (प्रातिपदिक)+कुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘चञ्चरीकाणां कुलैः’ (with swarms of bees)
अग्रेin front
अग्रे:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverb) ‘in front/ahead’ (historically सप्तमी एकवचन)
गीयमानbeing sung/praised
गीयमान:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√गै/√गी (धातु) + यमान (कृदन्त; शानच्/मान)
Formवर्तमानकर्मणि कृदन्त (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘being sung’ (qualifies महोदयाः via implied ‘यशः/कीर्तिः’ or as epithet)
महोदयाःof great prosperity/splendour
महोदयाः:
Karta (कर्ता; predicate epithet of ते)
TypeAdjective
Rootमहोदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः—‘महान् उदयः (समृद्धिः) येषां ते’ / ‘greatly prosperous’