Shloka 78
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भण्डः स क्षोभमाययौ / ससर्जय बहूनात्मरूपान्दन्तावलाननान्
Transliteration
imaṃ vṛttāntamākarṇya bhaṇḍaḥ sa kṣobhamāyayau / sasarjaya bahūnātmarūpāndantāvalānanān
Translation
فلما سمع بَهنْدَ هذا الخبر اضطرب غضبًا؛ ثم أطلق صورًا كثيرة من ذاته، بوجوهٍ كوجوه الفيلة وبأنيابٍ مصطفّة.
Word by Word
इमम्this
इमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम—‘this’ (qualifies वृत्तान्तम्)
वृत्तान्तम्account/news
वृत्तान्तम्:
Karma (कर्म/Object of hearing)
TypeNoun
Rootवृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआ+√कर्ण्/√श्रु (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund), ‘having heard’
भण्डःBhaṇḍa
भण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper name)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता; apposition to भण्डः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
क्षोभम्agitation/anger
क्षोभम्:
Karma (कर्म/Object of ‘came to’)
TypeNoun
Rootक्षोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आययौcame to/was seized by
आययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+√या (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘came/attained’
ससर्जcreated
ससर्ज:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√सृज् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘created/emitted’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)
बहून्many
बहून्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (qualifies रूपान्)
आत्म-रूपान्forms of himself
आत्म-रूपान्:
Karma (कर्म/Object of created)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)+रूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘आत्मनः रूपाणि’ (forms of himself)
दन्त-आवल-आननान्with faces lined with teeth
दन्त-आवल-आननान्:
Visheshana (विशेषण; qualifies रूपान्)
TypeAdjective
Rootदन्त (प्रातिपदिक)+आवल (प्रातिपदिक)+आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘दन्तावलम् आननं येषां ते’ (those whose faces have rows of teeth)