Shloka 95
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
अथाग्निवरणद्वारा ताभ्यामनुगता सती / प्रभूतसेनायुक्ताभ्यां निर्जगाम कुमारिका
Transliteration
athāgnivaraṇadvārā tābhyāmanugatā satī / prabhūtasenāyuktābhyāṃ nirjagāma kumārikā
Translation
ثم خرجت الفتاةُ الطاهرة من الباب المحجوب بستار النار المقدّسة، تتبعها المرأتان؛ وبرزت معهما، وهما مصحوبتان بجيشٍ عظيم.
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (सम्बन्ध/अनन्तरार्थक particle)
अग्नि-वरण-द्वाराthrough the gate of Agnivarana
अग्नि-वरण-द्वारा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) + वरण (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (instrumental singular); समासः—तत्पुरुष ("अग्निवरणस्य द्वारम्"), तृतीया-प्रयोगेण "through/by the gate"
ताभ्याम्by/with those two (women)
ताभ्याम्:
Sahakāraka/Karaṇa (सह/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), द्विवचन (instrumental dual)
अनुगताfollowed (accompanied)
अनुगता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु-√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण of सती
सतीthe virtuous lady
सती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसती (प्रातिपदिक; also from √अस् with शतृ/स्त्री)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रभूत-सेना-युक्ताभ्याम्with the two who were accompanied by a large army
प्रभूत-सेना-युक्ताभ्याम्:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeAdjective
Rootप्रभूत (प्रातिपदिक) + सेना (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त, √युज् (धातु) + क्त)
Formतृतीया (3rd), द्विवचन; विशेषण of ताभ्याम्; समासः—तत्पुरुष ("प्रभूतया सेनया युक्त"), instrumental dual agreeing with ताभ्याम्
निर्जगामwent out, emerged
निर्जगाम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-√गम् (धातु)
Formलिट् (perfect) / परोक्षभूत; परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कुमारिकाthe maiden
कुमारिका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुमारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन