Shloka 45
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
चतुरान्युद्धकृत्येषु समाहूय स दानवः / प्रेषयामास युद्धाय भण्डश्चण्डक्रुधा ज्वलन्
Transliteration
caturānyuddhakṛtyeṣu samāhūya sa dānavaḥ / preṣayāmāsa yuddhāya bhaṇḍaścaṇḍakrudhā jvalan
Translation
فجمع ذلك الدانَفا أربعةً من الحاذقين بأعمال القتال، ثم أرسلهم إلى الحرب؛ وكان بهَنْḍَة يتأجّج بنار غضبٍ عاتٍ.
Word by Word
चतुरान्four
चतुरान्:
विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
युद्ध-कृत्येषुin battle-duties/war-tasks
युद्ध-कृत्येषु:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध + कृत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (युद्धस्य कृत्यम्)
समाहूयhaving summoned
समाहूय:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-आ-ह्वे (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); धातुः—ह्वे (आह्वाने) उपसर्गः सम्+आ
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
दानवःthe demon (Dānava)
दानवः:
कर्ता (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
प्रेषयामासsent/dispatched
प्रेषयामास:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootप्र-इष् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथम), एकवचन; धातुः—इष् (गत्यर्थ/प्रेषणे) causative sense ‘to send’ with प्र-
युद्धायfor battle
युद्धाय:
सम्प्रदान (Dative/purpose)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान (purpose/recipient)
भण्डःBhaṇḍa (name)
भण्डः:
कर्ता (Subject/appositive)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (नाम/व्यक्तिनाम)
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
चण्ड-क्रुधाwith fierce anger
चण्ड-क्रुधा:
करण/हेतु (Instrument/cause)
TypeNoun
Rootचण्ड + क्रुध्/क्रुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—कर्मधारय (चण्डा क्रुधा)
ज्वलन्blazing
ज्वलन्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeVerb
Rootज्वल् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन