Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day

या देवी दण्डनाथाया विघ्नदेवीति विश्रुता / एवं सुरक्षितं कृत्वा शिबिरं योत्रिणी तथा / पूषण्युदितभूयिष्ठे पुनर्युद्धमुपाश्रयत्

yā devī daṇḍanāthāyā vighnadevīti viśrutā / evaṃ surakṣitaṃ kṛtvā śibiraṃ yotriṇī tathā / pūṣaṇyuditabhūyiṣṭhe punaryuddhamupāśrayat

وتلك الإلهة، المشهورة باسم «فيغنَدِيفي» تحت سلطان «دَنْدَناثا»، لما أحكمت حماية المعسكر على هذا النحو، عادت يوتْرِينِي إلى الاعتماد على القتال من جديد حين اشتدّ إشراق بوشان.

who (she)
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); Relative pronoun (यत्-शब्द)
devīgoddess
devī:
Karta (कर्ता) (in apposition with yā)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
daṇḍa-nāthāyāḥof Daṇḍanātha (lord of punishment)
daṇḍa-nāthāyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdaṇḍa (प्रातिपदिक) + nāthā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन); ‘of the lord/guardian of punishment (daṇḍa)’
vighna-devīVighna-devī (goddess of obstacles)
vighna-devī:
Prātipadika-nāma (नाम/उपाधि)
TypeNoun
Rootvighna (प्रातिपदिक) + devī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); Name-title compound ‘goddess of obstacles’
itithus/so called
iti:
Vākyārtha-marker (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात) marking reported designation
viśrutāwell-known
viśrutā:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of devī
TypeAdjective
Rootvi-śru (धातु) → viśruta (कृदन्त, क्त-प्रत्यय past participle)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); Kta (क्त) PPP meaning ‘well-known’
evamthus
evam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
surakṣitamwell-protected
surakṣitam:
Karma (कर्म) (object-complement with śibiram)
TypeAdjective
Rootsu-rakṣita (कृदन्त; √rakṣ रक्ष् + kta, with prefix su-)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); used predicatively with śibiram
kṛtvāhaving made/done
kṛtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootkṛ (धातु) → kṛtvā (कृदन्त, त्वा-प्रत्यय absolutive)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/त्वान्त अव्यय) expressing prior action
śibiramcamp
śibiram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśibira (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
yotriṇīthe warrior (fem.)
yotriṇī:
Karta (कर्ता) (contextual subject continuing)
TypeNoun
Rootyotriṇī (प्रातिपदिक; agent noun from √yudh/√yu? used as ‘warrior/leader’ in context)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); likely referring to the goddess/force as ‘combatant/leader’
tathāalso/likewise
tathā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb/conjunction (क्रियाविशेषण/समुच्चय)
pūṣaṇiwhen Pūṣan (the Sun) was...
pūṣaṇi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūṣan (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
udita-bhūyiṣṭheat the time of highest rising (midday)
udita-bhūyiṣṭhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण) (time-locative)
TypeAdjective
Rootudita (कृदन्त; √ud इद्/उद् ‘to rise’ + kta) + bhūyiṣṭha (प्रातिपदिक; superlative of bahu)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); ‘at the time when (the sun) was most risen’
punaragain
punar:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
yuddhambattle
yuddham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyuddha (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
upāśrayatresorted to/entered upon
upāśrayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootupa-ā-śri (धातु) → upāśrayat
FormLaṅ (लङ्, imperfect/past), Parasmaipada (परस्मैपद), Prathama-puruṣa (3rd person), Singular (एकवचन)