Shloka 67
बलाहकादिसप्तसेनानायकप्रेषणम् (Dispatch of the Seven Commanders beginning with Balāhaka) / Lalitopākhyāna War Continuation
Devanagari script
अथ सूर्यसमाविष्टनेत्रैस्तेस्तु निरीक्षिताः / शक्तयः स्तब्धशस्त्रौघा विफलोत्सा हतां गताः
Transliteration
atha sūryasamāviṣṭanetraistestu nirīkṣitāḥ / śaktayaḥ stabdhaśastraughā viphalotsā hatāṃ gatāḥ
Translation
ثم لما نُظِر إليهم بعيونٍ قد سكنتها هيبةُ الشمس، جَمُدتِ الرماحُ وسيلُ السلاح، وبَطُلَتْ حميّتُهم، فسقطوا إلى حالِ الهزيمة.
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
सूर्य-समाविष्ट-नेत्रैःby those whose eyes were filled with the Sun’s power
सूर्य-समाविष्ट-नेत्रैः:
Karana (करण/instrument; ‘by those with sun-possessed eyes’)
TypeAdjective
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) + सम्-आ-विश् (धातु) → समाविष्ट (कृदन्त, क्त) + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समासान्त; तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental); बहुवचन; तत्पुरुषसमासः (सूर्ये समाविष्टानि नेत्राणि यस्य/येषाम्)
तेby them
ते:
Karana (करण/instrument; agentive instrumental)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental); बहुवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक (but/indeed)
निरीक्षिताःwere looked at
निरीक्षिताः:
Kriya (क्रिया; passive predication)
TypeVerb
Rootनि-ईक्ष् (धातु) → निरीक्षित (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; (past passive participle: ‘having been looked at’)
शक्तयःthe spears/powers
शक्तयः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन
स्तब्ध-शस्त्र-ओघाःwhose mass of weapons was immobilized
स्तब्ध-शस्त्र-ओघाः:
Visheshana (विशेषण of ‘शक्तयः’)
TypeAdjective
Rootस्तब्ध (प्रातिपदिक) + शस्त्र (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; तत्पुरुषः (स्तब्धः शस्त्राणाम् ओघः)
विफल-उत्साःwith their zeal rendered futile
विफल-उत्साः:
Visheshana (विशेषण of ‘शक्तयः’)
TypeAdjective
Rootविफल (प्रातिपदिक) + उत्साह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; कर्मधारयः (विफलः उत्साहः येषाम्)
हताम्to a slain/defeated state
हताम्:
Karma (कर्म/object of ‘गताः’)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative); एकवचन; ‘हत’ इति क्त-कृदन्त; (गति-क्रियायाः सह गन्तुम्)
गताःwent, came to (that state)
गताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; (predicative: ‘went/ended up’)